Canal Escape

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Golo de Penes Estrechu de Magallanes

El canal Escape [Nota 1] ta asitiáu nel océanu Pacíficu na rexón austral de Chile, al sur del golfu de Penes, ye unu de los canales patagónicos principales de la Patagonia chilena. Ye la continuación escontra'l sur del pasu del Indiu.

Alministrativamente pertenez a la provincia Última Esperanza de la XII Rexón de Magallanes y l'Antártica Chilena. [1]

Dende fai aproximao 6.000 años les sos costes fueron habitaes pol pueblu kawésqar. A empiezos del sieglu xxi esti pueblu fuera prácticamente escastáu pola aición del home blancu.

Percorríu[editar | editar la fonte]

Mapa de la canal

Empieza a la corte de la islla Foot en coordenaes 49°23′30″S 74°24′00″O / 49.39167°S 74.40000°O / -49.39167; -74.40000{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida y termina al oriente de los castros Dutton en coordenaes 49°42′00″S 74°21′00″W / 49.70000°S 74.35000°O / -49.70000; -74.35000 onde toma'l nome de canal Wide.

Dixebra la islla Wellington de la mariña occidental de les islles Saumarez y Angle. Cuerre en direición xeneral sur por una distancia de 12 nmi. Na metá d'el so percorríu atopa la pequeña islla Angle que lo estrema en dos pasos, el pasu occidental llámase pasu del Abilsu y l'oriental pasu Piloto Pardo.

Ye fondu y llibre de peligros, sacante pol so Corn señalizáu por una boya. Los marinos que salearon los canales patagónicos tán d'alcuerdu n'afirmar que'l saléu d'esta canal xunta cola angostura Inglesa son los dos tramos más bellos de les canales australes. [2]

Xeoloxía y orografía[editar | editar la fonte]

Son una socesión de tierres altes y barrancosas con numberosos cumes y puexos bien paecíos ente sigo. Los sos cabos y puntes terminen en forma abrupta. Lo anterior, xuníu al silenciu y soledá de la redolada faen d'estes islles y canales una de les rexones más belles del planeta.

Les costes son acantiladas y les sos canales, polo xeneral son llimpios y abiertos, onde hai estorbises estos tán invariablemente marcaos por sargazos.

Esisten altores bastante notables que sirven pa reconocer la entrada a los distintos senos, canales o badees. Estes tán claramente indicaes nes respeutives cartes y carreros de la rexón. [3]

Nel pasáu produció un fundimientu del territoriu provocáu pol alcuentru, frente a la península de Taitao, de tres plaques teutóniques: la de Naza y l'Antártica que se mueven escontra l'este, y la Suramericana que se mueve escontra l'oeste. Esta situación causó un vultable fundimientu del cantu de la placa Suramericana baxando los suelos al so nivel actual, lo que puede comprobase pola fragmentación del territoriu y la penetración del mar nos llugares fundíos, surdiendo gran cantidá d'islles.

Data de la dómina terciaria; y ye productu de la mesma causa xeolóxica que fixo apaecer primero'l cordal de la Mariña y depués la d'Andar. Na edá glacial, tomó'l so aspeutu actual siendo la continuación escontra'l sur de la cordal de la Mariña.

Ye d'orixe ígneu pola clase de roca que la constitúi y pol so relieve aspru ya irregular, característicu de les cadenes d'erupción. [3]

Climatoloxía[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Clima de Chile

La rexón ye afeutada de cutio por vientos del oeste y pol pasu frecuente de sistemes fronteros. Estos sistemes fronteros xenerar na llatitú 60° S, zona na que conflúin mases d'aire subtropical y mases d'aire polar creando una petrina de baxes presiones que forma los sistemes fronteros.

Esta área tien un clima que se conoz como “templáu fríu lluviosu” que s'estiende dende partir sur de la X Rexón de Los Llagos hasta'l estrechu de Magallanes. Equí rexístrense les máximes cantidaes de precipitaciones, en islla Guarello algamáronse hasta 9.000 mm añales.

La nubosidad atmosférica ye alta, los díes estenos son escasos. L'amplitú térmica ye amenorgada, la oscilación añal ye d'aprosimao 4° C con una temperatura medio de 9 °C. Bastia mientres tol añu siendo más lluviosu escontra la seronda.

Esisten solu dos aparques: branu ya iviernu. El branu empieza en septiembre y los vientos empiecen a ronden del NW al SW. Los díes empieza a ser más llargos y n'ochobre pueden haber dellos díes estenos. Nos meses d'avientu, xineru y febreru los vientos yá soplen cuasi puramente del SW con gran intensidá.

Les agües, nesta estación, son frecuentes pero non tan persistentes como nel iviernu y preséntense so la forma de fuertes y bayurosos bastios. La meyor dómina del añu ye la que va de febreru a abril. En mayu reparen braveces de mar que traen muncha marexada. En mayu cayen les primera nevazones les que siguen mientres tol iviernu. Les nevazones dacuando son tan trupes que la visibilidá vese amenorgada a non más de 100 metros. El vientu rondó al NW. Los meses de xunu y xunetu considérense los peores del añu. El mal tiempu ye l'estáu normal de la rexón, el bon tiempu ye un accidente transitoriu

Na mayoría de los senos, esteros y canales les tierres altes faen camudar la direición del vientu verdaderu. El vientu tiende a soplar a lo llargo de les canales, siguiendo la so direición y escontra baxo nos valles.

Nos puertos y fondeaderos que s'atopen a sotaventu de les tierres altes, cuando los bastios que soplen polo alto atopen quebraes o valles, baxen por ellos en forma repentina y violenta, a estos bastios conózse-yos como “williwaws”.

El vientu dominante en tola zona según el mes ye: xineru del NW – febreru del W – marzu y abril del W – mayu ronda al S – xunu camuda al SW – xunetu y agostu ente'l W al SW – setiembre del Y y del N – ochobre del W – payares del W al NW y n'avientu del WNW. [4]

Flora y fauna[editar | editar la fonte]

Nes fasteres y fondalaes de los cuetos crez un monte tupiu que s'afirma nes fiendes de les roques, los árboles enxaréyense unos con otros. De normal nun se desenvuelven sobre los 50 metros sobre'l nivel del mar, pero onde ta abelugáu del vientu dominante xube hasta los 200 y 300 metros sobre dichu nivel. Sobre la roca desnuda reparar una formación esponxosa sobre la cual crecen líquenes y mofos dende los cualos surde l'agua a la menor presión que s'exerza sobre la so superficie. Dellos árboles son l'haya, el tepú y el canelu. [5]

El reinu animal ye bien amenorgáu, pueden atopase el foín y dalgunos royedorye. Hai llobos y llondres. Ente les aves terrestre y acuáticu podemos atopar el martín pescador, el tordu, el malvís, el cisne, el coríu, el pingüín, el canquén, la gavilueta y el quetro o coríu a vapor. Ente los pexes atopen el róbalo, el pejerrey, el blancucu y la vieya. Ente los mariscos hai centolles, jaibas, corpuspinos y choros [6]

Producción[editar | editar la fonte]

Producción minera[editar | editar la fonte]

Namái s'atoparon minerales de piedra caliar na islla Guarello el que ye estrayíu y embarcáu pola Compañía d'Aceru del Pacíficu y de mármol na islla Diego de Almagro. [6]

Producción ganadera[editar | editar la fonte]

El senu Última Esperanza pola bona calidá de les sos camperes ye la única parte d'esta rexón onde se desenvolvió con escelente resultáu la crianza de ganáu corderuno, lo qu'anició industries de carnes frigorizadas, graserías y esportación de llanes. [6]

Historia[editar | editar la fonte]

A cuntar de 1520, col descubrimientu del estrechu de Magallanes, poques rexones fueron tan esquizaes como la de los canales patagónicos. Nes cartes antigües la rexón de la Patagonia, ente los paralelos 48° y 50° Sur, apaecía ocupada cuasi puramente por una gran islla denominada “Campana” separada del continente pola canal de la nación Calén”, nación que se supunxo esistió hasta'l sieglu xviii ente los paralelos 48° y 49° de latitud sur.

Dende mediaos del sieglu xx eses canales son percorríos con seguridá por grandes naves de toles naciones, gracies a les numberoses reconocencies y trabayos hidrográficos efectuaos neses peligroses costes.

Por más de 6.000 años estes canales y les sos costes fueron percorríes polos kawésqar, indíxenes, nómades canoeros. Hai dos hipótesis sobre la so llegada a los llugares de poblamientu. Una, que procedíen del norte siguiendo la ruta de los canales chilotes y que travesaron escontra'l sur cruciando'l istmu de Ofqui. La otra ye que procedíen dende'l sur y qu'al traviés d'un procesu de colonización y tresformamientu de poblaciones cazadores terrestres, procedentes de la Patagonia Oriental, poblaron les islles del estrechu de Magallanes y xubieron poles canales patagónicos hasta'l golfu de Penes. A empiezos del sieglu xxi esti pueblu fuera prácticamente aniquiláu pola aición del home blancu. [7]

Descripción mariña esta Islla Saumarez =[editar | editar la fonte]

Mapa de la isla

Allugada al SSW de la islla Foot. Tien 13 nmi de llongura en direición NNW-SSE por 6 nmi a 90°. Na so mariña oeste en partir sur atopa la islla Angle que da orixe a dos pasos dientro de la canal Escape, los pasos Piloto Pardo y del Abilsu.

Pel so llau NE cuerre'l canal Grappler que la dixebra del puexu Exmouth, pel llau S'el canal Icy dixebrar del continente y per el so llau W la canal Escape y los pasos del Abilsu y Piloto Pardo dixebrar de la islla Wellington. [8]

Islla Angle[editar | editar la fonte]

Mapa de la isla

Asitiada dientro de la canal Escape ente la mariña oeste de la islla Saumarez y la mariña esti de la islla Wellington. Tien una llongura de xxx nmi en direición N-S por xxx nmi a 90°. Forma dos pasos dientro de la canal Escape, unu ente ella y l'islla Saumarez llamáu pasu Piloto Pardo y l'otros ente ella y l'islla Wellington llamáu pasu del Abilsu. [8]

Paso Piloto Pardo[editar | editar la fonte]

Cuerre ente'l llau esti de la islla Angle y el llau oeste de la islla Saumarez. Ye'l nome que toma la canal Escape nesti sector. La so llongura ye de 5½ nmi y el so anchu ye de 4 cables. Ye fondu y navegable ensin problemes a media canal. La ribera de la islla Angle ye alta y serrapatosa, la de la islla Saumarez ye más baxa. Al tomalo pol so accesu sur ve una llurdiu blancu bien notable na mariña de la islla Angle. [9]

Castros Dutton[editar | editar la fonte]

Mapa de los castros

Tán allugaos cerca de la mariña esti de la islla Wellington. Una milla al oriente atopa'l puntu onde s'atopen la canal Escape, col pasu del Abilsu y el canal Ycy. Escontra'l sur empieza'l canal Wide. [9]

Descripción mariña oeste[editar | editar la fonte]

Islla Wellington[editar | editar la fonte]

Mapa de la isla

Ver tamién: Islla Wellington

Ye la más grandes del archipiélagu Wellington y la tercera en porte de Chile. Estender ente'l canal Adalberto pel norte y el canal Trinidad pel sur.

Ye montascosa y alta, especialmente nel so sector sur. Na mariña esti hai una serie de fondeaderos. Na mesma mariña esti atópase puertu Edén onde habiten los postreros representantes del pueblu kawésqar. [10]

So Corn[editar | editar la fonte]

Mapa del baxu

Atópase cerca de la ribera oeste de la canal Escape, al llau oeste de la ruta de saléu encamentáu, frente a la punta Barcley de la mariña opuesta. Sobre él se sondan 5,2 metros. Ta señalizáu por una boya de fibra de vidriu, cilíndrica de babor con pantalla reflectora de radar. [11]

Pasu del Abilsu[editar | editar la fonte]

Mapa del pasu

Denominar pasu del Abilsu a la parte de la canal Escape entendida ente la islla Wellington y la banda occidental de la islla Angle.

El pasu tien unes 5 milles de llargu. Ye angostu pero fondu y claro de peligros. D'alcuerdu a les instrucciones del Carreru namái tien de salease de N a S y nunca de nueche anque haya bona visibilidá.

Los marinos que salearon los canales patagónicos tán d'alcuerdu n'afirmar que'l saléu d'esta canal xunta cola angostura Inglesa son los dos tramos más bellos de les canales australes. [12]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. 1.- Encamiéntase lleer esti artículu teniendo a la vista un atles y/o les cartes de saléu de les zones que se menten. 2.- La descripción de les costes ta fecha de norte a sur.

Referencies[editar | editar la fonte]

Bibliografía utilizada[editar | editar la fonte]

  • Institutu Xeográficu Militar (1970). Atles de la República de Chile. Santiago - Chile - Institutu Xeográficu Militar. Segunda edición.
  • Institutu Hidrográficu de l'Armada de Chile (1974). Atles Hidrográficu de Chile. Valparaíso - Chile - Institutu Hidrográficu de l'Armada. Primer edición.
  • Institutu Hidrográficu (1982). Carreru de la Mariña de Chile Volume III. Valparaíso - Chile - Institutu Hidrográficu de l'Armada. 5ª edición.
  • Incafo, S.A. (1982). Chile y los sos parques nacionales. Madrid - España - La Naturaleza n'Iberoamérica. 84-85389-35-2.
  • Magallanes, Rexón. Gobierno de Chile - Rexón de Magallanes. https://www.gob.cl/rexones/region-de-magallanes/. Consultáu 'l 11 d'abril de 2018. 

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]







Canal Escape