Cárdif

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Cárdif
Bandera del Reinu Xuníu Reinu Xuníu
Cardiff Montage.png
Flag of Cardiff.svg Coat of Arms of Cradiff.jpg
Alministración
Monarquía na Mancomunidá Bandera del Reinu Xuníu Reinu Xuníu
Nación constitutiva Bandera de Gales Gales
Área principal City and County of Cardiff
Tipu entidá gran ciudá
Nome oficial Cardiff
Caerdydd
Nome llocal Cardiff
Caerdydd
Códigu postal CF postcode area
Xeografía
Coordenaes 51°29′N 3°11′O / 51.48, -3.18Coordenaes: 51°29′N 3°11′O / 51.48, -3.18
Cárdif is located in Reinu Xuníu
Cárdif
Cárdif
Cárdif (Reinu Xuníu)
Superficie 140.3 km²
Altitú 41 m
Llenda con Llantrisant
Demografía
Población 346 100 hab. (2011)
Densidá 2466,86 hab/km²
Más información
Prefixu telefónicu 29
Estaya horaria Tiempu mediu de Greenwich
Llocalidaes hermanaes Stuttgart, Vigevano, Bari, Nantes, Xiamen, Lugansk y Pernik
www.cardiff.gov.uk/
Cambiar los datos en Wikidata

Cárdif (Tocante a esti soníu /ˈkɑrdɪf/ , Plantía:Lang-cy) ye la capital de Gales (Reinu Xuníu), según el centru comercial, cultural, deportivu, educativu y mediáticu más importante del país. Trátase amás d'una autoridá unitaria[1][2] asitiada nel sureste de Gales, a veres del canal de Bristol y cerca de la frontera inglesa. La ciudá espandióse descomanadamente mientres el sieglu XIX por cuenta de la industria minera y al tráficu de los sos puertus.

Según les estimaciones oficiales del conceyu llograes con respectu al censu del añu 2006, la población de Cardiff yera de 317.500 habitantes,[3] siendo entós la decimosesta ciudá más habitada del Reinu Xuníu. Cardiff ye un importante centru turísticu con 11,7 millones de visitantes en 2006.[4]

Etimoloxía[editar | editar la fonte]

Los espertos consideren que'l nome de Cardiff y el so equivalente galés Caerdydd deriven de palabres postromanas britonas que signifiquen "fortaleza nel Taff". Dydd o Diff son los dos cambeos del "ríu Taff", río sobre'l que s'alza'l Castillo de Cardiff (cola mutación de la lletra "T" pola "D" en galés). Acordies con una de les principales autoridaes modernes en toponimia,[5] la pronunciación galesa de Caerdyff como Caerdydd ye una amuesa de la permutación coloquial galesa "-f" y "-dd".[6]

Nel pasáu, anticuarios como William Camden suxurieron que'l nome de Cardiff podría derivar del nome Cayer-Didi ("el Fuerte de Didius") n'honor de Aulo Didio Galu, el gobernador d'una provincia cercana a la dómina en que los romanos alzaron una fortaleza na localidá. A pesar de que dellos sitios web modernos repiten esta teoría como un fechu, la mesma ye refutada por estudiosos modernos de llingua, como'l profesor Pierce Gwynedd de la Universidá de Cardiff, quien apocayá la tornó en forma tayante.[7]

Hestoria[editar | editar la fonte]

Dómina romana hasta la Edá Media[editar | editar la fonte]

Cardiff foi fortificáu polos romanos mientres la ocupación de les islles Britániques. Cuando'l dominiu en Britania terminó a principios del sieglu V, el fuerte foi abandonáu.[8] Los restos d'esa fortificación orixinal son inda visibles nel Castillo de Cardiff.

Mapa de Cardiff de John Speed en 1610.

En 1091 Robert Fitzhamon empezó a trabayar nel castiellu pa caltener les muralles de l'antigua fortaleza romana. L'edificiu foi modificáu sustancialmente y ampliáu mientres la dómina victoriana por John Crichton-Stuart, 3º Marqués de Bute, y l'arquiteutu William Burges.

A la solombra del castiellu creció llueu un pequenu pueblu compuestu principalmente por colonos procedentes d'Inglaterra.[9] Mientres la Edá Media, la población de Cardiff bazcuyó ente los 1.500 y los 2.000 habitantes,[10] el tamañu normal pa un pueblu galés na dómina. Sicasí, a finales del sieglu XIII, Cardiff foi la única ciudá de Gales con una población de más de 2.000 habitantes, anque siguía siendo relativamente pequena comparada con otres ciudaes del Reinu d'Inglaterra.[11]

Vista del Castiellu de Caerdiffe (Cardiff).

Mientres la Edá Media, el pobláu tenía un entamanáu puertu, que para 1327 yá se convirtiera nel elementu básicu de la ciudá. A principios de sieglu XII, construyóse una empalizada de madera en tol so perímetru pa protexela.

En 1404 Owain Glyndwr amburó Cardiff y tomó el Castiellu.[8] Como'l pobláu yera entá bien pequenu, la mayoría de los edificios, que yeren de madera, fueron amenorgaos a cenices. Poco dempués foi reconstruyíu y empezó a floriar una vegada más.[10]

Ciudá Condáu de Glamorganshire[editar | editar la fonte]

En 1536, el Acta d'Unión ente Inglaterra y Gales llevó a la creación de la Contorna de Glamorgan, y Cardiff formó una ciudá condáu (County town). Por esta dómina, la familia Herbert aportara a la familia más poderosa de la contorna.[9] En 1538, Enrique VIII cerró los conventos dominicos y franciscanos, los restos de los cualos utilizáronse como materiales de construcción.[10]

La localidá convertir nun Conceyu Llibre en 1542,[8] y en 1581, Sabela I concedió-y el so primer Decretu Real.[9] La ciudá llogró un segundu Decretu Real en 1608.[12]

Mientres la Segunda Guerra Civil Inglesa, llibrar en St. Fagans, al oeste de la ciudá, la batalla de St. Fagans, que concluyó con una victoria decisiva de los parlamentaristas frente a los realistes y dexó a Oliver Cromwell conquistar el País de Gales.[8] Foi amás, la postrera gran batalla que tuvo llugar nesti territoriu, con un total de 200 soldaos muertos (na so mayoría lleales a la Corona).[9]

Na década de los años 1790 establecióse un serviciu de dilixencia que la comunicó con Londres, construyóse un hipódromu ya instaláronse una imprenta, bancos y cafés. A pesar d'estes meyores, la so posición na xerarquía urbana galesa menguó mientres el sieglu XVIII. Iolo Morganwg llamar "un escuru ya insignificante llugar", y el censu de 1801 dio como resultáu que la población yera de namá 1.870 persones, faciendo de Cardiff la ventiava quinta ciudá de Gales, bien por detrás de Merthyr y Swansea.[13]

Construcción de los muelles[editar | editar la fonte]

Muelle de Cardiff en 1907.

En 1793 nació John Crichton-Stuart, 2º Marqués de Bute, que pasó la so vida construyendo los muelles de la localidá y que sería llamáu "el ceador de la moderna Cardiff".[9] En 1815, establecióse un serviciu dos veces per selmana a Bristol.[14]

Mientres la revolución industrial, la mayoría del carbón esportáu al mundu salía del puertu y la riqueza xenerada dexó remocicar el Castillo de Cardiff y el Castell Coch. La ciudá creció rápido a partir de los años 1830, y convirtióse nel principal puertu esportador del carbón de los valles de Cynon, Rhondda y Rhymney, creciendo ente 1840 y 1870 a una tasa de casi'l 80% por década. Gran parte de la crecedera deber a la migración de dientro y fora de Gales: en 1851, una cuarta parte de la población de la ciudá yera inglesa de nacencia y más del 10% naciera en Irlanda. Nel censu de 1881, superara tantu a Merthyr como a Swansea y convirtióse na ciudá galesa más grande. En 1893 construyóse la Universidá de Gales.[13]

Na década de los años 1880 la ciudá enfrentar a un gran desafíu cuando David Davies Llandinam y la Empresa de Ferrocarriles Barry promovieron el desenvolvimientu de los muelles de Barry, los rivales de los muelles de Cardiff. Dichos muelles teníen la ventaya de ser accesibles ensin importar l'estáu de la marea. Por esa razón, les esportaciones de carbón de Barry devasaron dende 1901 a les de Cardiff, pero l'alministración del comerciu del carbón caltúvose centrada nesta urbesobremanera, la so Coal Exchange. La ciudá tamién fortaleció la so base industrial cola decisión de Guest, Keen y Nettlefolds (los propietarios de la fundición en Dowlais Merthyr) de construyir una nueva acería cerca de los muelles en East Moors nel añu 1890.

Estatutu de ciudá[editar | editar la fonte]

El 28 d'ochobre de 1905, Cardiff llogró l'estatutu de ciudá per parte de Eduardo VII, y adquirió una catedral católica en 1916. Nos años siguientes allugar na ciudá un númberu creciente d'instituciones nacionales, como'l Muséu Nacional de Gales.

Dempués d'una curtia puxanza tres la Primer Guerra Mundial, los muelles de Cardiff entraron nun enllargáu cayente nel períodu de entreguerras. En 1936 el so comerciu foi inferior a la metá del so valor de 1913, lo que reflexaba la cayida de la demanda de carbón de Gales.[13] Los bombardeos que sufrió mientres la Segunda Guerra Mundial incluyeron la devastación de la Catedral de Llandaff, y nos años de la posguerra, el venceyu de la ciudá cola familia Bute llegó al so fin.

En respuesta a un pidimientu del Ministru del Interior Gwilym Lloyd George, el 20 d'avientu de 1955 pasó a ser la capital política de Gales. Caernarfon tamién aspiró al títulu.[15] En 1958 la ciudá acoyó los Xuegos de la Commonwealth y convirtióse nun centru d'alministración nacional col establecimientu de la Oficina Galesa en 1964 que más tarde llevó a la creación de dellos otros organismos públicos como'l Conseyu de les Artes de Gales y l'Axencia de Desenvolvimientu de Gales, la mayoría de los cualos allugar nesta urbe.

Tres el zarru de l'acería East Moors en 1978 la ciudá perdió población mientres la década de los años 1980.[16] Sicasí, recuperóse y foi una de les poques ciudaes (amás de Londres), onde la población creció mientres la década siguiente.[17] Mientres esti períodu, la Cardiff Bay Development Corporation promovio la reconversión industrial al sur de la ciudá. Una evaluación de la rexeneración de la badea de Cardiff, publicáu en 2004, llegó a la conclusión de que'l proyectu había "reforzáu la posición competitiva de Cardiff" y "contribuyíu a una enorme meyora na calidá de la redolada construyida".

Xeografía[editar | editar la fonte]

Cardiff ye una ciudá relativamente pequena arrodiada de llombes pel Este, Norte y Oeste. Les característiques xeográfiques de la zona influyeron nel desenvolvimientu de la ciudá como unu de los puertos de carbón más grande del mundu,[18] pola so proximidá y bon accesu a los campos de carbón de los valles del sur de Gales.

La ciudá llinda, al oeste, col distritu rural de Vale of Glamorgan, que ye conocíu como El Xardín de Cardiff;[19] al este, cola ciudá de Newport; al norte, colos valles del sur de Gales; y, al sur, col ríu Severn y el canal de Bristol. El ríu Taff serpentea al traviés del centru de la ciudá y, xuntu al ríu Ely, conflúi a la badea de Cardiff. Un tercer ríu, el Rhymney, crucia al este de la ciudá y desagua directamente nel Severn.

Clima[editar | editar la fonte]

Cardiff tien un clima oceánicu templáu, con branus y iviernus xeneralmente nidios, la temperatura promediu mientres xineru ye de 5 °C, ente que en xunetu la temperatura medio algama los 17.5 °C. El vientu sopla predominantemente dende'l Suroeste sobre'l océanu Atlánticu.

Comparáu col restu de Gales el clima de la ciudá ye relativamente secu, con una precipitación media de 1.065 milímetros.

Gnome-weather-few-clouds.svg  Parámetros climáticos promediu de/d' Cardiff, Gales WPTC Meteo task force.svg
Mes Xin Feb Mar Abr May Xun Xut Ago Set Och Pay Avi añal
Fonte nº1: Met Office[20]
Fonte nº2: KNMI[21]

Demografía[editar | editar la fonte]

Plantía:Población histórica Tres un períodu mientres les décades de los años 1970 y los años 1980 nel cual la so población foi menguando, anguaño la población de Cardiff atopar en crecedera. Les autoridaes locales envaloraben una población total en 2006 de 317.500 habitantes, comparaos colos 305.353 rexistraos nel censo de 2001.[22] Acordies con les cifres d'esi censu, en 2001 yera la 14ª ciudá más poblada del Reinu Xuníu,[23] y la so área urbana figuraba nel puestu 21º.[24]

Les estimaciones oficiales deriven con respectu al censu, polo que la población total ye entá incierta. El conceyu publicó dos artículos qu'argumenten que'l censu de 2001 tien un erru por defectu de la población ysobremanera, la población de les minoríes étniques de delles árees del centru de la ciudá.[25][26]

Y ye que Cardiff tien una amplia gama de diverses etnies por cuenta del so pasáu comerciante, inmigración de postguerra y los numberosos estudiantes universitarios estranxeros que recibe la ciudá cada añu. Según el censu de 2001, la división étnica foi la siguiente: 91,6% de raza blanca, un 2% de raza mista, 4% surasiáticos, 1,3% negros y un 1,2% d'otres races. Acordies con un informe de 2005, alredor de 30.000 persones d'una etnia viven en Cardiff, un 8,4% del total (munches d'eses comunidaes viven en Butetown, onde les minoríes étniques representen un terciu de la población total).[27] Esta diversidá, y especialmente les tradicionales comunidaes africanes y árabes, fai que se celebren numberoses exhibiciones y eventos propios de les sos cultures.[28]

Relixón[editar | editar la fonte]

En 1922 Cardiff absorbió'l pueblu de Llandaff, see de la diócesis de la Ilesia anglicana de Gales, que'l so obispu ye anguaño l'Arzobispu anglicanu de Gales. Tamién esiste una catedral católica na ciudá. Dende 1916 ye'l llar de la arquidiócesis católica, sicasí, la población católica foi menguando pasu ente pasu, habiendo perdíu 25.000 fieles dende 1980.[29] Igualmente, la comunidá xudía perdió importancia y na actualidá permanecen solamente dos sinagogues, una en Cyncoed y otra en Moira Terrace, frente a los siete que llegaron a cuntase nel sieglu XX.[30] Esiste un relevante númberu de capiyes anticonformistas, una ilesia griega ortodoxa construyida a empiezos del sieglu XX y once mezquitas.[31][32][33]

Nel censu de 2001, el 66,9% de la población describir a sigo mesma como cristiana, cifra inferior a la media galés y británico, ente que un 3,7% describíase como musulmana, porcentaxe considerablemente cimeru al de la media galesa, pero en concordanza cola británica. Pela so parte, les relixones hindú, sikh y xudía yeren considerablemente cimeres en porcentaxe con al respective de la media galesa, pero inferiores a la británica. Un 18,8% declaróse non relixosu y un 8,6% nun declaró nenguna relixón.[34]

La comunidá non cristiana más antigua de Gales ye la xudía. A los xudíos refugóse-yos vivir nel país ente l'Edictu d'Espulsión de 1290 y el sieglu XVII, y foi restablecida nel sieglu XVIII.[35] La comunidá moderna tien el so epicentru na congregación Cardiff United Synagogue.

Cardiff tien una de les poblaciones musulmanes más importantes del Reinu Xuníu, que'l so orixe data del sieglu XIX, cuando llegaron numberosos marineros procedentes de Yemen.[36] La primer mezquita del Reinu Xuníu abrir en 1860 nel distritu de Cathays.[37] Na ciudá viven alredor de 11.000 musulmanes de distintes nacionalidaes y oríxenes.[38]

Cardiff tamién alluga una notable comunidá hindú, qu'empezó a llegar a la ciudá mientres los años 1950 y años 1960. El primer templu de la ciudá abrió'l 6 d'abril de 1979, en Grangetown, no que yera una imprenta abandonada (que'l so llugar foi, de la mesma, el sitiu d'una antigua sinagoga).[39] El 25º aniversariu de la fundación del templu foi celebráu en septiembre de 2007 con un desfile d'alredor de 3.000 persones pel centru de la ciudá, incluyíos hindús de too el Reinu Xuníu y miembros d'otres comunidaes relixoses.[40] Anguaño hai unos 2.000 hindús na ciudá, dando cultu a los trés templos esistentes.[38]

Gobiernu[editar | editar la fonte]

Dende la reorganización del gobiernu local en 1996, Cardiff foi gobernada pol City and County Council of Cardiff, que s'atopa nel County Hall de Atlantic Wharf, Cardiff Bay. Les elecciones son cada cuatro años y los votantes escueyen 75 conceyales.

City Hall de Cardiff.

Dende les elecciones locales de 2004, nengún partíu políticu individual consiguió la mayoría absoluta del Conceyu. Los Lliberales Demócrates tienen 35 conceyales, los Conservadores tienen 17, los Llaboristes tienen 13, el Plaid Cymru tien 7 y los independentistes trés.

L'alcalde actual de la ciudá ye'l lliberal demócrata Cllr. Rodney Berman y el so partíu tuvo que formar coalición col Plaid Cymru pa llograr l'alcaldía.

Asamblea Nacional de Gales[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Asamblea Nacional de Gales

La Asamblea Nacional de Gales tuvo na badea de Cardiff dende la so formación en 1999. L'edificiu ye conocíu como'l Senedd (del galés, parlamentu o senáu lexislativu) y foi abiertu'l 1 de marzu de 2006 pola Reina Sabela II. L'executivu y el sirvientes civiles del Gobiernu de l'Asamblea de Gales atopar en Cathays Park ente que l'equipu de sofitu de los Miembros de l'Asamblea, el Serviciu Parlamentariu de l'Asamblea y el Ministerial tán na badea de Cardiff. Los ciudadanos escueyen cada cuatro Miembros de l'Asamblea del distritu electoral (AMs) pa l'Asamblea Nacional, siendo los distritos electorales individuales pa l'Asamblea los mesmos que pal Parlamentu británicu. Tolos residentes de Cardiff tienen un votu extra pa la rexón electoral del South Wales Central.

Economía[editar | editar la fonte]

Como capital de Gales, Cardiff ye'l principal motor de la economía del país y la so economía al pie de la de les árees axacentes signifiquen un 20% del PIB galés, amás un 40% d'el trabayadores de la ciudá lleguen diariamente de les árees circundantes del sur de Gales.[41][42]

Cardiff Bay, símbolu de la crecedera económica de la ciudá.

Mientres sieglos la industria xugó'l rol más importante na crecedera de la ciudá. El principal catalizador pal tresformamientu d'un pequenu pueblu a una gran ciudá foi la demanda de carbón pa la fabricación de fierro y más tarde aceru, lleváu al mar por caballos de tiru dende Merthyr Tydfil. Pa esta xera construyó un llarga canal de 40 kilómetros dende Merthyr (a 510 pies del nivel del mar) hasta'l estuariu del Taff en Cardiff.[43] Finalmente'l ferrocarril de Taff Vale reemplazó a les barcaces de la canal y apaecieron grandes centros de clasificación como'l nuevu puertu que se desenvolvió en Cardiff (provocáu pola enorme demanda de carbón dende los valles del sur de Gales).

Coal Exchange de Cardiff.

Nesti puntu, el puertu, conocíu como Tiger Bay, convertir nel más ocupáu y por dalgún tiempu nel puertu de carbón más importante del mundu. Nos años previos a la Primer Guerra Mundial, más de 10 millones de tonelaes de carbón fueron esportaes añalmente dende Cardiff.[44] En 1907, el Coal Exchange de Cardiff (el mercáu onde s'intercambiaba'l carbón) foi'l primer llugar onde se cerró un alcuerdu por un valor d'un millón de llibres esterlinas.[45] Tres un períodu de cayente, el puertu empezó a recuperar l'enclín de la crecedera nuevamente (alredor de 3 millones de tonelaes de distintes cargues pasaron peles sos puertes en 2007).[46]

Anguaño, Cardiff ye'l principal centru financieru y empresarial de Gales, con una fuerte representación de servicios financieros y de negocios na economía local. Esti sector, combináu cola Alministración Pública, la Educación y el sector de la Salú representa'l 75% de la crecedera de la economía de la urbe dende 1991.[47] Compañíes como Llegal & Xeneral, Admiral Insurance, HBOS, Zurich, ING Direct, The AA, Principality Building Society, 118118, British Gas, Brains, SWALEC Energy y BT, operen toes elles dende les sos oficines de Cardiff. Otres grandes compañíes son NHS Wales y la Asamblea Nacional de Gales. El 1 de marzu de 2004, recibió'l estatus de ciudá xusta.

Grandes almacenes Howells, en St. Mary's Street.

Esti llugar ye unu de los destinos turísticos más populares del Reinu Xuníu, con alredor de 12 millones de visitantes en 2006.[48] Esto refléxase nel fechu qu'unu de cada cinco emplegaos dedicar a la distribución o a la hostelería, reflexando la crecedera de la industria turístico de la ciudá. Hai un gran númberu d'hoteles, apurriendo casi 9.000 cames.[48]

La mayoría de les tiendes y zones de compres atopar nel centru históricu, ente Queen Street y St. Mary's Street, con centros comerciales alcontraos na badea de Cardiff, Culverhouse Cross, Newport Road y Pontprennau, xuntu colos mercaos del centru de la ciudá, Splott y Leckwith. Llanzóse un programa de rexeneración del St. David's Centre tasáu en 675 millones de llibres, y cuando se remate en 2009 va poder cuntar con una superficie de 130.000 m², unu de los más grandes de too el Reinu Xuníu.[49]

Cardiff ye la see, de la mesma, de la industria de los medios de comunicación como la BBC de Gales, S4C y ITV de Gales, toes con estudios na ciudá. En particular, hai un gran sector de televisión independiente con alredor de 600 compañíes, dando empléu a unos 6.000 trabayadores y con unes facturaciones envaloraes de 350 millones de llibres.[50]

La ciudá alcuéntrase somorguiada en dellos proyectos de rexeneración tales como la mentada estensión de St. David's Centre y les árees circundantes del centru de la ciudá, según la creación del International Sports Village (la Villa Olímpica) de Cardiff Bay que formó parte de los Xuegos Olímpicos de Londres 2012. Contien la única piscina de midíes olímpiques de Gales y la Piscina Internacional de Cardiff qu'abrió'l 12 de xineru de 2008.

Patrimoniu[editar | editar la fonte]

En Cardiff hai diversos edificios y construcciones notables que resalten la hestoria del pasáu tradicional cola modernidá del presente y los edificios del futuru. Ente estos postreros cabo destacar el Millennium Stadium, el Edificiu Pierhead de lladriyu coloráu, el Centru del Mileniu de Gales y la Asamblea Nacional de Gales. Sicasí, cuenta con numberosos edificios de gran valor históricu como'l Castiellu de Cardiff y la Catedral de Llandaff. El centru de la ciudá vieya foi y ye el corazón de la localidá, onde esisten entá siete galeríes comerciales de la dómina victoriana. En contraste, la Badea de Cardiff ye'l llugar escoyíu pa Bay Pointe, un complexu en construcción de diez modernos apartamentos, que presume de tar nél llevantando l'edificiu más altu de toa Gales.[51]

El Castillo de Cardiff ye la mayor atracción turística de la ciudá y ta asitiáu nel corazón de la metrópoli, cerca de la zona comercial de Queen Street y St. Mary's Street. Foi construyíu en 1091 y reformáu mientres la dómina victoriana pol tercer marqués de Bute, quien por aciu l'arquiteutu William Burges incorporó les torres d'estilu neogóticu.[52] Pela so parte, la Catedral de Llandaff ta asitiada nel centru de la ciudá, na redoma del Castillo y de la Central Station. Edificada nel sieglu XIII, anque fundada per San Teilo nel sieglu VI,[52] sufrió delles reformes, siendo la más recién la efectuada tres la Segunda Guerra Mundial, en quedando la so nave central notablemente estropiada. El Muséu Nacional d'Hestoria en St. Fagans ye un gran muséu al campu que repasa la hestoria y cultura del pueblu galés. El Castillo St. Fagans, onde s'agospia'l muséu, foi remocicáu pa convertilo nuna casona d'estilu tardientu-victoriano.

Una de les galeríes victorianas del centru de Cardiff.

El Civic Centre de Cathays Park entiende una colección d'edificios públicos eduardianos (estilu xeneralmente menos recargáu que la arquitectura victoriana) edificaos nel centru de la ciudá, a empiezos del sieglu XX, onde destaquen el Conceyu y el Muséu de Belles Artes, cola colección impresionista más importante del mundu dempués de París. Estos edificios fueron construyíos arriendes de la prosperidá que vivió la zona, por cuenta de les grandes esportaciones de carbón. Ente ellos cabo señalar el mentáu Conceyu de Cardiff, el Muséu y Galería Nacional de Cardiff, la Corte de la Corona de Gales y los edificios que formen parte de la Universidá de Cardiff. Estos edificios arrodiaos d'un pequenu espaciu verde contienen el Welsh National War Memorial, monumentu n'alcordanza de les víctimes de la Primer y Segunda Guerra Mundial, y otros pequenos memoriales.

Otres de les atracciones turístiques más importantes son los refechos sitios de la Badea de Cardiff, nos cualos pueden atopase dende típiques edificaciones portuaries del sieglu XIX hasta construcciones modernes y vanguardistas. Ente los cualos destaquen l'apocayá inauguráu Wales Millennium Centre; el Senedd (palabra galesa pal Senáu); la Barrera de la Badea de Cardiff, onde se creó un llagu y un paséu marítimu de 12 km con tou tipu de restoranes, comercios, parques y zones d'ociu;[52] y el Coal Exchange, l'antiguu mercáu onde s'intercambiaba'l carbón. Tamién cabo destacar el Teatru Nuevu fundáu en 1906 y reformáu dafechu mientres los años 1980. Hasta la construcción del Centru del Mileniu de Gales en 2004, ésti teatru foi'l primer local de Gales pa les compañíes de danza y teatru. Otros allugamientos onde suelen celebrase espectáculos, tales como conciertos, son el Cardiff International Arena, St.David's Hall y el Millennium Stadium.

Cardiff tien rutes pela ciudá d'especial interés pa los turistes y los escursionistes, tales como'l Paséu Centenariu, que percuerre 3,7 kilómetros del centru de la ciudá y pasa pola mayoría de les zones y edificios más emblemáticos y característicos.

Castiellos[editar | editar la fonte]

Vista esterior del Castell Coch.

Asitiada na parte más estrecha de la enllanada costera del sur de Gales, Cardiff tuvo una importancia estratéxica crucial na guerra ente los normandos (quien ocuparen les tierres baxes de Gales) y el galeses que calteníen el control de les tierres altes del país. Como resultáu d'esto, Cardiff presume de tener la mayor concentración de castiellus del mundu.[53]

El segundu castiellu n'importancia, tres el mesmu Castillo de Cardiff, ye'l Castell Coch (palabra galesa de "Castillo Coloráu"). Ye una edificación elaboradamente decorada sol estilu victoriano pol tercer marqués de Bute, nel sieglu XIX, por aciu l'arquiteutu William Burges (dambos fueron los mesmos que reformaron el Castiellu de Cardiff). Ta asitiáu nel monte de Tongwynlais, pela rodiada de la ciudá y llevantóse nel mesmu sitiu onde s'atopaben les ruines d'un fuerte del sieglu XIII. L'esterior del castiellu foi oxetu de numberoses grabaciones pa películes y producciones televisives.

Magar cuntar con estos dos fortaleces óptimamente calteníes, Cardiff caltien los restos del Castillo Twmpath,[54] el Bishop's Palace y el Castillo St. Fagans, ente que'l sitiu de Treoda (o Whitchurch Castle) foi reconstruyíu.[55]

Educación[editar | editar la fonte]

En Cardiff atópense cuatro grandes instituciones d'educación universitaria: la Cardiff University, fundada pola Royal Charter en 1883 como University College of South Wales and Monmouthshire,[56] ye miembru del Grupu Russell d'universidaes líderes n'investigación; el University of Wales Institute, Cardiff (UWIC) llogró'l estatus de universidá en 1997; el Royal Welsh College of Music & Drama ye un conservatorio establecíu en 1949 que s'atopa xuntu al Castillo de Cardiff. Pela so parte, la University of Glamorgan tien un campus en Cardiff, el Atrium, que ye'l llar del Cardiff School of Creative & Cultural Industries. El númberu total d'estudiantes que cursen estudios universitarios o superiores na ciudá algama les 30.000 persones.[57] La ciudá tamién tien dos colleges d'educación adicional: Coleg Glan Hafren y St. David's College, anque la educación adicional ufiertar na mayoría d'institutos de la ciudá.

Cardiff tien dieciocho escueles primaries estatales, once escueles infantiles, diez escueles pa neños y veinte escueles d'educación secundaria. Hai tamién delles escueles independientes, incluyendo ente elles la Llandaff Cathedral School, Kings Monkton y Howell's School, un colexu namá femenín (hasta sixth form). Otros centros importantes son Whitchurch High School (el mayor de Gales),[58] Fitzalan High School (que ye una de les mayores escueles estatales multi-culturales del Reinu Xuníu),[59] y Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf, una de les mayores escueles de secundaria del país.

Asina bien como instituciones académiques, tien otres organizaciones d'educación y aprendizaxe tales como Techniquest, un centru de ciencia con franquicies por tou Gales, que ye parte del Wales Gene Park en collaboración cola Universidá de Cardiff, NHS Gales y la Welsh Development Agency (WDA, Axencia pal Desenvolvimientu de Gales).[60] Cardiff tien tamién la oficina rexonal más grande de la Organización del Bachilleratu Internacional.

Deporte[editar | editar la fonte]

Los deportes más populares de Cardiff son el rugby y el fútbol. L'equipu de rugby más conocíu de la ciudá ye'l Cardiff Blues, qu'apostaba los sos partíos nel Cardiff Arms Park hasta l'añu 2009, con capacidá pa 12.500 espectadores. Agora xuega l'equipu nel Cardiff City Stadium. Tamién hai un equipu de rugby league, el Cardiff Demons, según dellos equipos amateur más.

El Millennium Stadium, con capacidá pa 74.500 espectadores.[61]

Pela so parte, el Cardiff City FC representa al fútbol y ye conocíu popularmente como los Bluebirds (los "Páxaros azules"). Apuesten los sos partíos como local en Cardiff City Stadium (nel Ninian Park hasta 2009) y, magar ser un equipu galés, el Cardiff City participa na Barclays Premier League inglesa. Amás, el club estrenó estadiu en 2009 a compartir colos Cardiff Blues. La ciudá tien dellos equipos de fútbol local, bien modestos y que xueguen nel sistema galés de competición de lliga.

Otros deportes qu'espierten interés na población son el cricket y el h.oquei sobre xelu. El cricket ta representáu na ciudá pol Glamorgan CCC, que xuega nel SWALEC Stadium. El Cardiff Devils ye l'equipu d'h.oquei sobre xelu.

El Millennium Stadium representa la construcción deportiva más importante de Gales. Ye l'estadiu de techu plegable más grande del mundu y foi el segundu d'Europa en llograr esa cualidá tres el Ámsterdam Arena.[62][63] Nel Millennium xueguen les selecciones nacionales de rugby y fútbol los sos partíos como locales. Tres la so construcción alzóse como l'estadiu más grande del Reinu Xuníu colos sos 74.500 espectadores toos sentaos, pero foi superáu apocayá tres les finalizaciones de los estadios Twickenham Stadium y Wembley. Na cortil tamién pueden esfrutase de conciertos musicales y pruebes del Campeonatu Mundial de Rally.

El 3 de xunu de 2017, la ciudá acoyó la final de la UEFA Champions League. El partíu, apostáu nel Millennium Stadium, enfrentó a la Juventus y al Real Madrid Club de Fútbol Real Madrid, resultando vencedor el conxuntu madrilanu (1-4).

Tresporte[editar | editar la fonte]

Cardiff ta conectada al esterior per tierra, mar y aire. Les sos infraestructures cunten con un aeropuertu, autopistes, ferrocarril, autobuses y servicios marítimos.

Aéreu[editar | editar la fonte]

El Aeropuertu Internacional de Cardiff atopar a 19 kilómetros al suroeste de la ciudá, esactamente na localidá de Rhoose. La cortil cunta con un volume de pasaxeros d'ente 1,5 y 2,2 millones añales.[64][65] Ente los destinos más frecuentes atópense ciudaes costeres españoles como Palma de Mallorca, Alicante, Barcelona y Málaga, Escocia, Irlanda, Inglaterra y Holanda. Esisten tamién dellos vuelos chárter tresatlánticos con dirección a Estaos Xuníos, Caribe o Suramérica.[66] Los accesos son óptimos por aciu trenes y autobuses.[65]

Tamién cunta con un helipuertu asitiáu nel distritu de Tremorfa, que ye propiedá del Conceyu de Cardiff. Magar que sirvió originalmente como base operativa pa la South Wales Police, l'helipuertu puede facilitar el tresporte de viaxeros, especialmente n'eventos deportivos y con destín al Millennium Stadium.[67]

Ferroviariu[editar | editar la fonte]

La principal estación de trenes de la ciudá ye la Cardiff Central, asitiada en Central Square, al suroeste del centru de la ciudá. Ye la estación más grande y de mayor tránsitu de Gales y la décima del Reinu Xuníu. Xestionada por Arriva Trains Wales, conecta la ciudá colos puntos más importantes de les isles britániques (Londres, Birmingham y Mánchester, por casu). Les rutes de llarga distancia son operaes pola compañía First Great Western, qu'enllaza l'oeste y el suroeste d'Inglaterra col oeste de Gales; y CrossCountry, que la so llínea 5 conectar con Nottingham.

La estación de Cardiff Queen Street ye la segunda estación de ferrocarril más transitada de Gales. Tamién xestionada por Arriva Trains Wales, sirve principalmente por aciu Valley Lines a Vale of Glamorgan, Bridgend y los Valles del Sur de Gales.

L'autopista M4 en Cardiff.

Carreteres[editar | editar la fonte]

La regulación de les carreteres ye la mesma que puede atopase en cualquier país del Reinu Xuníu, esto ye, "M" de motorway o autopista, "A" de major road o vía principal y "B" de minor road o vía secundaria.

L'autopista más importante ye la M4, que conecta la ciudá con Londres, Reading, Swindon, Bath, Bristol y Swansea. La M5 enllaza con Birmingham y puede aportase a ella por aciu la M4 en Bristol.[68] Como n'otres munches ciudaes, el tráficu de vehículos provoca conxestiones notables nos accesos a la capital, y el Conceyu creó llínees d'autobús dientro y fora del centru urbanu. Siguiendo'l modelu londinense, el Conceyu desveló planes pa imponer cargues adicionales por conxestión de tráficu, pero namá una vegada que s'invirtiera considerablemente na rede del tresporte públicu de la ciudá.[69]

Tocantes a les víes principales, l'A48(M) conecta Cardiff y Newport, l'A4232 ye la carretera que distribúi'l tráficu y la A470 enllaza'l sur col norte del país empezando na Badea de Cardiff.

Hermanamientos[editar | editar la fonte]

Cardiff ta hermanada coles siguientes ciudaes/condaos:

Enantes tuvo hermanada con Baltimore nos Estaos Xuníos d'América pero esti alcuerdu de hermanamiento expiró va tiempu.

Celebridaes[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Office for National Statistics. «United Kingdom: Counties and Unitary Authorities» (inglés). Consultáu'l 24 de febreru de 2013.
  2. Office for National Statistics. «Counties, Non-metropolitan Districts and Unitary Authorities» (inglés). Consultáu'l 24 de febreru de 2013.
  3. «Cardiff Council 2006 Official Estimate». Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 14 d'avientu de 2007.
  4. «Steam report». Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 31 de mayu de 2008.
  5. Prof. Hywel Wyn Owen, University of Wales
  6. Hywel Wyn Owen, The Presta-names of Wales, 1998, ISBN 0-7083-1458-9
  7. «What's In A Name? - Cardiff». BBC Wales. Consultáu'l 17 de xunetu de 2008.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 «A Cardiff & Vale of Glamorgan Chronology up to 1699». Bob Sanders. Consultáu'l 29 de febreru de 2008.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 «Cardiff Timeline». Cardiffians. Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 29 de febreru de 2008.
  10. 10,0 10,1 10,2 «A SHORT HISTORY OF CARDIFF». Tim Lambert. Consultáu'l 29 de febreru de 2008.
  11. «Benchmarking medieval economic development: England, Wales, Scotland, and Ireland, circa 1290» (25 d'agostu de 2006). Consultáu'l 20 de mayu de 2008.
  12. «A History Lovers Guide to Cardiff». GoogoBits.com. Consultáu'l 31 d'avientu de 2007.
  13. 13,0 13,1 13,2 The Welsh Academy Encyclopedia of Wales. Cardiff: University of Wales Press 2008.
  14. «A Cardiff & Vale of Glamorgan Chronology 1700 - 1849». Bob Sanders. Consultáu'l 4 de marzu de 2008.
  15. Cardiff as Capital of Wales: Formal Recognition by Government. The Times. 21 d'avientu de 1955. 
  16. «Cardiff Wales Through Time - Population Statistics». Consultáu'l 20 de mayu de 2008.
  17. «The Growth and Torne of Cities and Regions» (1 de xunetu de 2004). Consultáu'l 20 de mayu de 2008.
  18. «Cardiff Bay Official Website». Consultáu'l 24 de xineru de 2008.
  19. «The Garden of Cardiff». Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 20 de mayu de 2008.
  20. «Cardiff 1981–2010 Averages». Met Office. Consultáu'l 13 de setiembre de 2012.
  21. «Cardiff Estreme Values». KNMI. Consultáu'l 19 de febreru de 2012.
  22. «Neighbourhood Statistics». Office for National Statistics (1 d'abril de 2001). Consultáu'l 20 de mayu de 2008.
  23. Key Statistics for urban areas in England and Wales, Census 2001, retrieved 12-06-2008
  24. Pointer, Graham, The UK’s major urban areas, Focus on People and Migration, 2005, retrieved 12-06-2008
  25. «Cardiff Council Representations to ONS on the 2001 Census: Section 1». Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 28 d'avientu de 2007.
  26. «Cardiff Council Representations to ONS on the 2001 Census: Section 2». Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 28 d'avientu de 2007.
  27. «Black and Minority Ethnic Communities Consultation Report, 2005» (1 de setiembre de 2005). Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 18 d'abril de 2008.
  28. «Black History in Butetown». Butetown History & Arts Centre. Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 18 d'abril de 2008.
  29. «Archdiocese of Cardiff - Statistics». Consultáu'l 18 d'abril de 2008.
  30. «JCR-UK - Cardiff Community» (14 d'ochobre de 2005). Consultáu'l 23 de xineru de 2008.
  31. «Cardiff, Llandaff & Roath chapels database». Consultáu'l 23 de xineru de 2008.
  32. «The Greek Orthodox Church in Great Britain». Consultáu'l 23 de xineru de 2008.
  33. «Muslim Directory - Mosques in Cardiff». Consultáu'l 23 de xineru de 2008.
  34. «Census 2001 - Profiles - Cardiff - Ethnicity & Religion» (19 de febreru de 2003). Consultáu'l 23 de xineru de 2008.
  35. «"Multicultural Wales"». British Broadcasting Company. Consultáu'l 6 d'avientu de 2007.
  36. Ansari, Humayun. The Infidel Within: Muslims in Britain Since 1800. London: C. Hurst & Co, 429. ISBN 1-85065-685-1 (paperbound) / 1-85065-686-X (harbound).
  37. «From scholarship, sailors and sects to the mills and the mosques.» (18 de xunu de 2002). Consultáu'l 12 de xunetu de 2007.
  38. 38,0 38,1 «Census 2001 - Profiles - Cardiff.». Consultáu'l 12 de xunetu de 2007.
  39. «History of Shree Swaminarayan Temple Cardiff». Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 21 de mayu de 2008.
  40. Worshippers celebrate with parade. BBC Wales. 22 de setiembre de 2007. http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_east/7006249.stm. Consultáu el 21 de mayu de 2008. 
  41. «Sub-rexonal and local area gross domestic product». Office of National Statistics (14 de mayu de 2002). Archiváu dende l'orixinal, el 22 d'avientu de 2003. Consultáu'l 18 d'abril de 2008.
  42. «Statistics on Commuting in Wales». Statistics for Wales (5 d'avientu de 2007). Consultáu'l 18 d'abril de 2008.
  43. «The Glamorganshire Canal». Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 19 d'abril de 2008.
  44. «Cardiff - Coal and Shipping Metropolis of the World». National Museum of Wales. Consultáu'l 19 d'abril de 2008.
  45. «Why Did Cardiff Grow?». Glamorgan record Office. Consultáu'l 19 d'abril de 2008.
  46. Ports' resurgence as imports grow. BBC News Wales. 22 de mayu de 2008. http://newsvote.bbc.co.uk/1/hi/wales/7414502.stm. Consultáu el 28 de mayu de 2008. 
  47. «Labour Market:An overview of Cardiff Empoyment and the local economy». Cardiff County Council (9 d'abril de 2004). Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 19 d'abril de 2008.
  48. 48,0 48,1 «Cardiff Essential Facts - Tourism». Cardiff County Council (1 de mayu de 2007). Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 25 de marzu de 2008.
  49. «St Davids 2 and Cardiff». Consultáu'l 3 de xineru de 2008.
  50. «The Filme, TV and Multimedia Sector in Cardiff». Economic Development Division, Cardiff County Council (1 d'avientu de 2003). Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 11 de setiembre de 2008.
  51. Wales' tallest building approved. BBC Wales. 28 de febreru de 2008. http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/7268025.stm. Consultáu el 3 de marzu de 2008. 
  52. 52,0 52,1 52,2 Atracciones principales de Cardiff. WTG. 12 de setiembre de 2008. http://www.guiamundialdeciudades.com/city/30/key_attractions/Europa/Cardiff.html. 
  53. «2007 Rugby World Cup City Guides - Cardiff». Sky Sports. Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 19 d'abril de 2008.
  54. «Twmpath Castle» (2002). Consultáu'l 21 de marzu de 2008.
  55. «The Gatehouse: Treoda, Whitchurch» (8 d'ochobre de 2007). Consultáu'l 28 d'avientu de 2007.
  56. «About Cardiff University - Milestones». Cardiff University. Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015. Consultáu'l 20 de mayu de 2008.
  57. «Census 2001 - Profiles - Cardiff». Consultáu'l 18 de xineru de 2008.
  58. «Whitchurch High School: 2003 Inspection Report». Estyn (28 de marzu de 2003). Consultáu'l 5 de xunu de 2008.
  59. «Fitzalan High School: 2004 Inspection Report». Estyn (13 d'avientu de 2004). Consultáu'l 5 de xunu de 2008.
  60. «Wales Gene Park». Consultáu'l 31 de xineru de 2008.
  61. «About Millennium Stadium». Millennium Stadium plc. Consultáu'l 7 de setiembre de 2008.
  62. «Fact About Wales and the Welsh (40. Cardiff has the world's largest retractable-roof arena)». Britannia.com, LLC. Consultáu'l 7 de setiembre de 2008.
  63. «About Millennium Stadium». Millennium Stadium plc. Consultáu'l 24 d'agostu de 2008.
  64. Cómo llegar per aire a Cardiff. WTG. 12 de setiembre de 2008. http://www.guiamundialdeciudades.com/city/30/air/Europa/Cardiff.html. 
  65. 65,0 65,1 Aeropuertu Internacional de Cardiff. aeropuertosdelmundo.com. 12 de setiembre de 2008. http://www.aeropuertosdelmundo.com.ar/europa/reinu_xuníu/aeropuertos/cardiff.php. 
  66. CAA Route Statistics 2006
  67. Exec Dixital information on British International
  68. Cómo llegar per carretera a Cardiff. WTG. 12 de setiembre de 2008. http://www.guiamundialdeciudades.com/city/30/road/Europa/Cardiff.html. 
  69. Congestion charge for Cardiff?. Western Mail. 26 d'agostu de 2005. http://icwales.icnetwork.co.uk/business-in-wales/business-news/tm_objectid=15897829&method=full&siteid=50082&headline=congestion-charge-for-cardiff--name_page.html. Consultáu el 22 de xineru de 2008. 

Vease tamién[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Cardiff