Baztán

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Baztán
Arizkun.jpg
Baztan bandera.svg Escudo de Baztán (con casco).svg
Alministración
PaísBandera d'España España
AutonomíaBandera de Navarra.svg Navarra
MerindadMerindad de Pamplona [[File:Arbcom ru editing.svg
Tipu entidá conceyu d'España
Alcalde de Baztán Traducir Garbiñe Elizegi Narbarte
Códigu postal 31591
Xeografía
Coordenaes 43°09′46″N 1°29′37″W / 43.1628568°N 1.49358872861°W / 43.1628568; -1.49358872861Coordenaes: 43°09′46″N 1°29′37″W / 43.1628568°N 1.49358872861°W / 43.1628568; -1.49358872861
Baztán is located in España
Baztán
Baztán
Baztán (España)
Superficie 373.55 km²
Altitú 432 m
Llenda con Zugarramurdi, Urdax, Sare, Ainhoa, Saint-Pée-sur-Nivelle, Espelette, Itxassou, Bidarray, Donamaría, Bértiz-Arana Traducir, Etxalar, Erro Traducir, Esteríbar Traducir, Lantz, Anué Traducir, Ulzama Traducir, Saint-Étienne-de-Baïgorry, Aldudes, Banca y Urepel
Demografía
Población 7749 hab. (2018)
Porcentaxe 100% de Merindad de Pamplona Traducir
Densidá 20,74 hab/km²
Más información
Prefixu telefónicu 948
Estaya horaria UTC+01:00
www.baztan.es/
Cambiar los datos en Wikidata
Conceyu de Baztan, en Elizondo
Vista del valle dende la llocalidá de Ciga. Puede vese les llocalidaes de Irurita, Lecároz, Elizondo y Garzáin.
Vista xeneral de Elizondo.

Baztán (en eusquera y oficialmente Baztan) ye un valle, universidá y conceyu español de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Pamplona, na contorna de Baztán y a 58 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población n'2016 yera de 7719 habitantes (INE).

El Baztán con una superficie de 373,55 km² ye'l conceyu más estensu de Navarra. Ta formáu pola cuenca alta del ríu Bidasoa, que recibe nesta zona'l nome de ríu Baztán.

El conceyu ta compuestu por 15 pueblos y numberosos barrios y caseríos esvalixaos. Nun ta estremáu, como la mayor parte de los conceyos compuestos navarros, en conceyos, anque en cada llugar figura al frente un xuráu o alcalde pedáneo. Amás del conceyu, el valle tamién cunta cola Xunta Xeneral del Valle, una agrupación de calter tradicional onde traten les cuestiones d'interés comuñal.

Topónimu[editar | editar la fonte]

El nome del valle ye d'orixe y significáu enigmáticos. Esiste una etimoloxía popular bien estendida que fai derivar el nome de bat han, que significa en eusquera 'ellí toos unu', xustificándose esta denominación pola solidaridá ya igualdá esistente dende antiguu ente los baztaneses.

Sicasí, el topónimu paez proceder del vascu baste, 'árgoma espinosa', siguíu del sufixu qu'indica llugar -anu, -ana. Nel País Vascu francés esisten otros topónimos similares col mesmu orixe, como Bastanès.[1]

El xentiliciu de los habitantes del valle ye baztanés y baztanesa, siendo baztandar el xentiliciu en eusquera.

Símbolo[editar | editar la fonte]

Bandera[editar | editar la fonte]

La bandera del valle de Baztán ta compuesta por:

Una gran Aspa de Borgoña (...) arrodiada de triángulos de colores coloráu, mariellu, verde y blancu o beige".

El Departamentu de Caltenimientu y Restauración de Testiles del Institutu del Patrimoniu Cultural (IPC), que se fixo cargu de la restauración de la bandera de Baztán en 2007, databa la so tipoloxía en ciertes banderes de Terciu o Compañía de la segunda metá del sieglu XVII, anque tradicionalmente atribuyir a que foi ganada polos baztaneses na batalla de les Navas de Tolosa que tuvo llugar en 1212.[2]

Escudo[editar | editar la fonte]

L'escudu d'armes del valle de Baztán tien el siguiente blasón:

Un xuegu d'axedrez escaquado de blancu y negru.

Según un párrafu qu'apaez na obra Executoria de la nobleza, antigüedá y blasones de valle de Baztán publicada en 1665 por Juan de Goyeneche, estes armes comunes del valle fueron daes pol rei Sancho Toma en testimoniu de qu'el so valor tenía por xuegu la guerra y que la so llealtá esponía les vides al tableru en defensa del so rei. Otra versión apunta a que les armes conceder Sancho VII el Fuerte tres l'heroicu comportamientu de los baztaneses na Batalla de les Navas de Tolosa.

Dada la fidalguía de los naturales del valle, tolos vecinos pueden usar esti blasón razón pola cual atópase grabáu na fachada de casi toles cases y caseríos con variaciones nos sos ornamientos que dependen de los gustos de les distintes dómines.[3]

Xeografía física[editar | editar la fonte]

Situación[editar | editar la fonte]

Baztán ta asitiáu al norte de la Comunidá Foral de Navarra dientro de la rexón xeográfica del Monte de Navarra. El so términu municipal tien una superficie de 376,81 km² y la so capital ta asitiada a 200 msnm d'altitú.

Llenda al Norte con Francia y los conceyos de Urdax y Zugarramurdi, al Este con Francia, al Sur colos conceyos de Ulzama, Lanz, Anué, Esteríbar y Erro; al Oeste colos de Donamaría, Bértiz-Arana, Echalar y con Francia.

Noroeste: Francia Norte: Urdax, Zugarramurdi y Francia Nordés: Francia
Oeste: Echalar y Bertizarana Rosa de los vientos.svg Este: Francia
Suroeste Donamaría y Ulzama Sur: Lanz, Anué y Esteríbar Sureste:Erro

Relieve ya hidrografía[editar | editar la fonte]

Vista xeneral de Arizcun.
Ríu Baztán al so pasu por Elizondo.

Relieve[editar | editar la fonte]

La parte principal del valle forma una depresión abierta dende'l puertu de Velate al de Osondo con forma de cubeta que'l so fondu tien una altitú d'ente 150 y 200 msnm, que atópase arrodiada per un círculu de montes d'importante altitú: Legate (870 msnm) y Alkurrutz (933 msnm) pel Oeste, Gorramendi (1081 msnm) pol Nordés, Autza (1306 msnm) y Peña Alba (1075 msnm) pel Este y Sureste y Abartán (1099 msnm) y, más allá, Gartzaga (1296 msnm) y Sayoa (1459 msnm) pel Sur.[4]

Hidrografía[editar | editar la fonte]

El ríu principal qu'escurre pol valle ye'l ríu Bidasoa denomináu Baztanzubi dende la so nacencia y hasta que se xunta col ríu Aranea y ríu Baztán hasta la so arribada en Mugaire. Naz nel términu de Errazu, esactamente en Xorroxin, debaxo del monte de Auza en Izpegui, na unión de les regatas Izpegui y Iztauzanzubi. Nel so percorríu pol valle recibe multitud arroyo y regatas como Orabildea, Urrizate o Bearzu.

Xeoloxía[editar | editar la fonte]

La depresión del valle ye de tipu estructural y erosiva. La erosión haber afondáu aprovechando qu'el so suelu ta formáu principalmente por magres y margues correspondientes al Triásicu Cimeru y d'ofites, intensamente alteriaes nel Periodu Terciariu y tresformaes nuna masa de color amarellentáu o marrón acoloratao.

Ente los montes qu'arrodien la depresión tán Sayoa y Autza que caltienen buelgues d'una glaciación correspondiente al Periodu Cuaternariu y al Noroeste y Suroeste d'ésta atopen los macizos paleozoicos de Cinco Villes y Quintu Real principalmente esquistosos, de cumes nidios y valles fluviales encajonados, que tienen na so periferia restos de la cobertoria detrítica permo-triásica (arenisques y conglomeraos de color acoloratáu) modelada pola erosión en crestes enérxiques. Una pequeña parte del valle asitiada al Norte, pertenez al corredor de Vera-Ainhoa, escaváu pol flysch margocalcáreo del Cretácicu Cimeru.[4]

Clima[editar | editar la fonte]

Vista xeneral de la llocalidá de Lecároz.

El clima de la zona ye de tipu templáu-atlánticu y caracterízase por tener unes precipitaciones abondosu y regular, pola debilidá de les amplitúes térmiques y l'ausencia de aridez.

La temperatura medio añal bazcuya ente los 10º y 15 °C, al añu rexistrar ente 1400 y 2200 mm de precipitaciones, produciéndose ente 160 y 190 díes lluviosos y la evapotranspiración potencial bazcuya ente 550 y 770 mm. Estos valores varien según la cota d'altitú.[4]

La estación metorológica manual de Arizcun asitiada a una altitú de 261 msnm rexistró nel periodu 1976-2009 los siguientes valores.

Valores climatolóxicos del observatoriu de Arizcun 1976-2009[5]
Ene Feb Mar Abr May Jun Jul Ago Sep Oct Nov Dic Añu
Temperatura medio (°C) 6,4 7,3 9,4 10,5 14,2 17,1 19,5 20,0 17,6 14,2 9,6 7.6 12.8
Temperatura máximo media (°C) 11,2 12,4 15,1 16,0 20,0 22,8 25,4 26,0 24,1 19,9 14,9 12,5 18,4
Temperatura mínimo media (°C) 1,7 2,2 3,8 4,9 8,4 11,4 13,6 14,0 11,0 8,5 4,4 2,8 7,2
Precipitación (mm) 223,5 191,0 187,7 211,3 171,7 103,2 102,1 103,3 128,2 178,9 216,4 229,1 2046,3

Flora y fauna[editar | editar la fonte]

Vista xeneral de la llocalidá de Irurita.

Flora[editar | editar la fonte]

La vexetación natural pertenez a la provincia atlántica de la rexón euru-siberiana. Antes de l'acción antrópica, que foi intensa los sos montes taríen principalmente cubiertes por hayas, les sos partes baxes por carbayos y nes zones entemedies por castaños principalmente xuntu con otres especies arbóreas caducifolies, como fresnos y ablanares.

La especie arbórea más abondosa na actualidá (2011) ye la faya (Fagus sylvatica) la cual ocupa una estensión averada de 7500 hai y ye siguida con gran diferencia pol carbayu (Quercus robur) y la castañal (Castanea). Unes 2100 hai d'arboláu (3/4 del total) son de repoblación formada principalmente por pinu insigne, carbayu americanu (Quercus rubra) y alerce del Xapón. Pela redolada de los ríos, atópense omeros (Alnus glutinosa), sauces, chopos y fresnos.[6]

Fauna[editar | editar la fonte]

Ente los mamíferos qu'habita'l valle pueden atopase: foíns, xabalínes, venáos, corzos, esguils, y como interés puede destacar la presencia de coipos, un mamíferu orixinariu de Suramérica, que s'asitió fai unos pocos años nes veres del ríu Baztan procedente d'una granxa francesa.[6]

Historia[editar | editar la fonte]

Palaciu onde vivió Pedro de Ursua en Arizcun.
Vista parcial de la llocalidá Maya.

Prehistoria y Edá Antigua[editar | editar la fonte]

El poblamientu del Baztán ye bien antiguu. De dómina paleolítica son les cueves de Alkurdi y Berroberría. Tamién esisten nel valle dólmenes como'l de Oiza, o restos romanos como la ponte de Ohárriz.

Edá Media[editar | editar la fonte]

Na Edá Media, permanez dientro del Reinu de Pamplona, y el rei Sancho III el Mayor, lo instituye como Señoríu. Según cúntase,[7] Sancho Toma concedió al valle les sos armes "un xuegu d'axedrez arroncháu de blancu y negru", pol valor demostráu polos baztaneses en guerra col Reinu de Francia. El 22 de mayu de 1397, Carlos III el Noble, declaró que los habitantes del valle "sían calteníos en lur condiciones de fidalguía y infançonía". Por esta condición de fidalgos, tolos vecinos pueden usar el blasón mentáu.

Edá Moderna[editar | editar la fonte]

Del Valle de Baztán fuéronse dixebrando a lo llargo del sieglu XVII los llugares de Zugarramurdi, Urdax y Maya de Baztán, convertíos en villes. Maya de Baztán se reintegró al valle en 1969.

Nel sieglu XVIII, Juan de Goyeneche fundó un pequeñu nucleu industrial cercanu a Madrid col nome de Nuevu Baztán. Anguaño ye un pueblu de más de 6000 habitantes.

Edá Contemporanea[editar | editar la fonte]

Baztán foi escenariu de numberoses acciones béliques mientres la Guerra de la Convención, a fines del sieglu XVIII, la Guerra de la Independencia y les Guerres Carlistes. La derrota del bandu carlista en Peña Plata, tres la invasión del valle poles tropes del xeneral Martínez Campos, foi'l final de la postrera d'elles.

Población y ordenación urbana[editar | editar la fonte]

Nucleos de población[editar | editar la fonte]

El valle de Baztán ta compuestu por 15 pueblos o llugares y numberosos barrios y caseríos esvalixaos. Los llugares qu'integren el valle colos sos correspondientes barrios ente paréntesis son: Almándoz, Ániz, Arizcun (Aincialde, Bozate, Ordoqui, Mendiola, Iraperri, Aritzakun, Pertalas), Arráyoz (Mardea), Azpilcueta (Apayoa, Arribiltoa, Urrasun y Zuaztoy), Berroeta, Ciga (Zigaurre), Elizondo (Anzamborda, Bearzun, Berru, Echaide), Elvetea (Bearzun), Errazu (Gorostapolo, Iñarbegi, Iñárbil), Garzáin (Ainzano, Aríztegui, Echerri), Irurita, Lecároz (Arozteguía, Huarte, Ohárriz), Maya y Oronoz (Mugaire y Zozaya).[4]

Nucleos de población del valle de Baztán
llocalidá Población 2016 Coordenaes Distancia Mapa
Almandoz 198 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Plantía:Empecipio Mapa

[[Archivu:Plantía:Mapa de localización de Baztán|330px]] Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Geolocalización Plantía:Fin Mapa

Ániz (Aniz) 75 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Arizcun (Arizkun) 353 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Arráyoz (Arraioz) 242 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Azpilcueta (Azpilkueta) 186 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Berroeta 132 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Ciga (Ziga). 194 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Elizondo 3413 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
0
Elvetea (Elbete) 284 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Errazu (Erratzu) 458 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Garzáin (Gartzain) 215 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Irurita 829 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Lecároz (Lekaroz) 198 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Maya de Baztán (Amaiur/Maya) 284 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida
Oronoz-Mugaire (Oronoz-Mugairi) 428 Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida

Demografía[editar | editar la fonte]

Baztán ocupa'l 12.º puestu como conceyu de mayor población de Navarra, con una población de 7719 habitantes en 2016.[8] de los que 4123 son varones y 3958 son muyeres. La so densidá de población ye de Plantía:DEAN-NA hab/km².

Pirámide de población[editar | editar la fonte]

Pirámide de población 2010[9]
% Homes Edá Muyeres %
1,09
 
85+
 
2,61
1,5
 
80-84
 
2,07
2,04
 
75-79
 
2,71
2,41
 
70-74
 
2,43
2,39
 
65-69
 
2,38
2,97
 
60-64
 
2,88
3,12
 
55-59
 
2,54
3,75
 
50-54
 
3,07
4,28
 
45-49
 
3,28
3,89
 
40-44
 
3,59
4,05
 
35-39
 
3,69
3,85
 
30-34
 
3,8
3,19
 
25-29
 
3,06
2,49
 
20-24
 
2,39
2,34
 
15-19
 
1,68
2,19
 
10-14
 
1,73
2,69
 
5-9
 
2,31
2,8
 
0-4
 
2,77

Los datos de la pirámide de población de 2010[9] puen resumise asina:

  • La población menor de 20 años ye'l 18,51 % del total.
  • La que ta ente 20 y 40 años ye'l 26,51 %.
  • La que ta ente 40 y 60 años ye'l 27,51 %.
  • La mayor de 60 años ye'l 27,47 %.

Esta estructura de la población ye típica del réxime demográficu modernu, con una evolución escontra l'avieyamientu de la población y l'amenorgamientu de la natalidá añal.[9][10]

= Evolución de la población[editar | editar la fonte]

Gráfica d'evolución de Baztán ente 1900 y 2016

     Población de derechu (1900-1991) o población residente (2001) según los censos de población del INE.      Población según el padrón municipal de 2016 del INE.

Alministración[editar | editar la fonte]

Vista xeneral de la llocalidá de Azpilcueta.

Xunta Xeneral del Valle[editar | editar la fonte]

Anque oficialmente la xestión del conceyu recai sobre'l conceyu, la Xunta Xeneral del Valle sigue siendo un órganu importante na xestión de los recursos del valle. Esta xunta ye una institución singular del Valle de Baztán que xestiona los terrenes comunales del valle, qu'en 2006 yeren aproximao'l 80 % de la superficie del conceyu. Nun tien competencies oficiales.

La Xunta Xeneral de Valle axúntase cuatro veces al añu en batzarre ordinariu y ta constituyida pol alcalde, los conceyales, los junteros y los alcaldes xuraos.

Los junteros son cuatro y representen a cada unos de los cuarteles:

  • Baztangoiza: Arizcun, Azpilicueta, Errazu y Maya
  • Elizondo: Elvetea, Elizondo y Lecároz
  • Erberea: Arrayoz, Garzáin, Irurita y Oronoz
  • Basaburua: Almandoz, Ániz, Berroeta y Ciga

Los alcaldes xuraos son 15, un representante per cada pueblu. Ye un cargu electu. El Valle ríxese principalmente poles Ordenances, Cotos y Panales aprobaes pola Xunta Xeneral de Valle'l 29 de setiembre de 1967 y autorizaes pola Diputación Foral de Navarra el 7 d'avientu del mesmu añu.

Alministración municipal[editar | editar la fonte]

L'alministración política realízase al traviés d'un conceyu de xestión democrática que los sos componentes escoyer cada cuatro años por sufraxu universal dende les primeres eleiciones municipales tres la reinstauración de la democracia n'España, en 1979. El censu eleutoral ta compuestu polos residentes mayoría d'edá mayores de 18 años empadronaos nel conceyu, yá sían de nacionalidá española o de cualquier país miembru de la Xunión Europea. Según lo dispuesto na Llei Orgánica del Réxime Eleutoral Xeneral,[11] qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la corporación municipal ta formada por 13 conceyales. La see del Conceyu de Baztán ta asitiada na Plaza de los Fueros s/n de la llocalidá de Elizondo.

Resultaos eleiciones municipales 2011[editar | editar la fonte]

Nes eleiciones municipales de 2011, Unión del Pueblu Navarro (UPN) foi la llista más votada consiguiendo'l 33,92 % de los votos válidos y 5 conceyales, siguida de Bildu que llogra los mesmu conceyales col 33,10 % (37 votos menos que UPN). Tamién consiguen representación nel consistoriu Esquierda-Ezkerra (coalición integrada por Izquierda Xunida de Navarra y Batzarre) que se presentó como Baztango-Ezkerra[12] col 18,18 % y 2 conceyales y Nafarroa Bai (Na-Bai) col 8,64 % y un conceyal.[13] Finalmente l'alcaldía recayó en Garbiñe Elizegi Narbarte de Bildu col sofitu de Esquierda-Ezkerra.[14]

Eleiciones municipales en Baztán[13][15]
Partíu políticu 2015 2011
Votos % Conceyales Votos % Conceyales
Bildu / EH Bildu 33,28% 4 33,10% 5
Unión del Pueblu Navarro (UPN) 27,93% 4 33,92% 5
Geroa Bai 14,19% 2 - -
Baztango Ezkerra (I-Y) 13,67% 2 18,18% 2
Baztango Auzolanean 8,77% 1 - -
Nafarroa Bai (Na-Bai) - - 8,64% 1

Alcaldes[editar | editar la fonte]

Estos son los últimos alcaldes del valle de Baztán:

Llista d'alcaldes
Mandatu Nome del alcalde Partíu políticu
1987-1991 Francisco Javier Elizalde Eusko Alkartasuna
1991-2003 Patxi Oyarzabal Irigoyen Eusko Alkartasuna
2003-2007 Virginia Alemán Arraztio Eusko Alkartasuna
2007-2011 Virginia Alemán Arraztio Nafarroa Bai
2011-2015 Garbiñe Elizegi Narbarte Bildu
2015- Joseba Otondo EH Bildu

Economía[editar | editar la fonte]

Vista parcial de la llocalidá de Ániz, onde s'aprecia l'actividá ganadera.

La economía del Valle de Baztán tuvo basada tradicionalmente na agricultura y ganadería. Pola so tradición vascu-navarra, la economía rural taba centrada nel caserío, polo que la mayoría de les esplotaciones yeren de calter familiar.

A lo llargo del sieglu XX el sector agrícola foi perdiendo pesu y como amuesen los datos del Institutu d'Estadística de Navarra (1999) sigue en retrocesu; anque entá supón una parte importante de l'actividá del valle. Principalmente la ganadería bovina y ovina, una y bones la xeografía y suelu del Baztán nun favorecen l'agricultura.

L'actividá industrial ta constituyida por pequeñes y medianes empreses dedicaes a la estracción de piedra, alimentación, metal y construcción.

Dende l'añu 2000 aproximao, el turismu convirtióse nuna gran fonte d'ingresos debíu a la puxanza del turismu rural, una y bones el valle cunta con amplios espacios naturales, xuníu a que munchos de los caseríos que cesaren les sos actividaes agrícola y ganaderu fueron reconvertíos en cases rurales.

Monumentos[editar | editar la fonte]

Ilesia de Santa Cruz d'Elvetea.
Casa-torre de Arrayoz.

Monumentos relixosos[editar | editar la fonte]

Casi tolos pueblos o barrios cunten con una ilesia o ermita, magar son destacables la ilesia de Elizondo y el conventu de les monxes de clausura clarises de Arizkun, que tien amás un órganu conocíu como flauta basca únicu en Navarra.

Destaca tamién el Colexu de Lekaroz, fundáu en 1888 como seminariu seráficu d'ultramar, y bien conocíu dende principios del sieglu XX pola calidá de la so enseñanza, yá que tres los estudios seminaristas d'el so entamos impartieron estudios non relixosos.

Escontra principios de sieglu, pasó a ser namái colexu internáu, hasta que na década de 1960 treslladóse la docencia al nuevu colexu. En 1990 dexar d'utilizar los edificios nuevos, que finalmente fueron mercaos pol Gobiernu de Navarra y reconvertíos nel actual institutu de Lekaroz. Polo que supón esti emblemáticu centru pal valle, la decisión del Gobiernu de Navarra de derruir el colexu antiguu sacante la Ilesia causó un enorme discutiniu.

Monumentos civiles[editar | editar la fonte]

Destaca sobremanera la bayura de monumentos megalíticos de la era neolítica y que se suelen atopar nos cumes de los montes.

Puede atopase tamién una escultura d'Oteiza titulada Maternidá asitiada en frente del Muséu Etnolóxicu de Baztan en Elizondo y otra del mesmu autor titulada Oración a Santiago, nel xardín de la ilesia parroquial d'esta mesma llocalidá.

Son abondosos casar torres medievales, los palacios barrocos, les cases de los indianos y palacetes de finales del XIX y principios del XX.

Cultura[editar | editar la fonte]

Sagar-Danza en Arizcun.

Ye una de les zones billingües de Navarra, onde'l eusquera ye faláu por más del 80 % de la población[ensin referencies]. Al ser un conceyu fronterizu con Francia, el francés tamién ye conocíu nes llocalidaes estremeres.

Gastronomía[editar | editar la fonte]

Baztan zopak, busti, txuri ta beltx, corderu en chilindrón, piper opilek, balto, cuayada (fervida con piedra caliente).

Deportes[editar | editar la fonte]

Trinquete de Elizondo.

Amás del fútbol, representáu pol club local C.D. Baztan, tamién son bien practicaos los deportes de pelota vasca, yá seya a mano o pala. Esisten frontones en casi tolos pueblos y barrios y un trinquete en Elizondo y Irurita.

El Deporte rural vascu (Herri kirol) tamién gocia de popularidá. Polo xeneral les competiciones y exhibiciones coinciden coles fiestes locales, pero son tamién habituales les exhibiciones feches por escolares, una y bones delles modalidaes d'esta modalidá deportiva fomentar nes escueles.

Dende 2001, añu nel que se volvió a crear el Baztan Rugby Taldea, el rugby tuvo una gran puxanza nel valle. En gran parte por cuenta de les bones resultaos llograes mientres les siguientes temporaes que lo llevaron al ascensu na temporada 2003/04 a la categoría nacional.

Por cuenta de la so configuración montascoso y abondosu zones naturales son habituales les rutes pa la práutica de senderismo y bicicleta. Amás cunta con una ruta xacobea que traviesa'l valle.

Fiestes[editar | editar la fonte]

  • Baztandarren Biltzarra.

Feries, xornaes y concursos[editar | editar la fonte]

Persones célebres del conceyu[editar | editar la fonte]

Lleendes[editar | editar la fonte]

Una de les tradiciones más conocíes nel valle yera la de llevar una docena de güevos a les monxes clarises del conventu de Arizkun por que rezaren pol bon tiempu. Anque práuticamente sumida, entá munches pareyes de novios siguen faciéndolo p'asegurase bon tiempu'l día de la so boda.

Pero, ensin dulda, la hestoria más conocida ye la de los escoses. El nucleu escose más conocíu ye Bozate.

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Galmés de Fuentes 2000, pp. 130-131
  2. Diariu de Noticies (ed.): «bandera-vuelve-a-baztan La bandera vuelve a Baztan» (10 de febreru de 2010). Consultáu'l 11 de mayu de 2011.
  3. OTAZU RIPA. Navarra temes de cultura populas nᵘ 302 - Heráldica municipal de la merindad de Pamplona 1. Gobiernu de Navarra, 19-20. ISBN 84-235-0130-2.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 «artículu sobre Baztán». Gran Enciclopedia Navarra. Consultáu'l 10 de mayu de 2011.
  5. «Ficha climática de la estación manual de Arizcun». Meteoroloxía y climatoloxía. Gobiernu de Navarra. Consultáu'l 10 de mayu de 2011.
  6. 6,0 6,1 Conceyu de Baztán (ed.): «Flora y fauna de Baztán». Archiváu dende l'orixinal, el 26 de marzu de 2011. Consultáu'l 11 de mayu de 2011.
  7. Juan de Goyeneche (1685)
  8. Institutu Nacional d'Estadística: (ed.): «cifres de población referíes al 1/1/2010». Archiváu dende l'orixinal, el 5 de febreru de 2007. Consultáu'l 11 de mayu de 2011.
  9. 9,0 9,1 Institutu Nacional d'Estadística, España (ed.): «Revisión del Padrón municipal 2010. Datos por conceyos. Población por sexu, conceyos y edá (grupos quinquenales). Navarra». Consultáu'l 11 de mayu de 2011.
  10. Gobierno de Navarra (ed.): «Agenda local 21 Baztán». Consultáu'l 11 de mayu de 2011.
  11. Xefatura del Estáu (BOE n. 147 de 20/6/1985 (ed.): «Ley Orgánica 5/1985, de 19 de xunu, del Réxime Eleutoral Xeneral.» (1985). Consultáu'l 13 de xunetu de 2009.
  12. Diariu Vascu (ed.): «Baztango Ezkerra presenta'l so programa con Florentino Goñi al frente» (4 d'abril de 2011). Consultáu'l 8 d'agostu de 2011.
  13. 13,0 13,1 Ministeriu del Interior (ed.): «Resultaos eleiciones municipales 2011 Baztán». Consultáu'l 31 de mayu de 2011.
  14. L'Alcaldía de Baztan va ser pa Bildu gracies al sofitu de Ezkerra, Diariu Vascu, 9 de xunu de 2011.
  15. Ministeriu del interior (ed.): «Reultados eleiciones municipales Baztán». Archiváu dende l'orixinal, el 29 de mayu de 2011. Consultáu'l 31 de mayu de 2011.
  16. Navarra Gastronomía: caza-baztan-bidasoa&catid=22%3Apayares&Itemid=2&lang=es XXIII Xornaes Gastronómiques de la Caza, Baztán-Bidasoa.]
  17. Diariu de Navarra: feria_elizondo_estrema_los meyores carneros_del valle_202550_1009.html La Feria de Elizondo estrema a los meyores carneros del valle.
  18. Diariu de Noticies: dos-xornaes-de-les feries-de-otono-reunen-un-gentio-en-elizondo?&ref=FexRss&aid=&tid=3F65B920A20D4830A6DB0Y442721264C&c=pbx3Aq12h2iU0Sfd-o495wlx5Wakl1ut1FHDCL1Jqys&mkt=ye-ye Los dos xornaes de les Feries de Seronda axunten un xentíu en Elizondo.
  19. ABC: El estofado, protagonista de la gastronomía del valle de Baztán.
  20. Conaspi: Presentación del Concursu de Ganáu Pirenaico y de les Xornaes de Gastronomía.
  21. Diariu de Noticies: xata-del-pais-caltien-la so-fuercia La gastronomía rural basada na xata del país caltién la so fuercia.
  22. El Diariu Vascu: Cita col ganáu pirenaico en Elizondo.
  23. España Gastronomía: ganáu vacuno-pirenaicu-1 Elizondo (Navarra) reivindica'l ganáu vacuno pirenaicu.
  24. 20 Minutos: Gastronomía del valle de Baztán: guisu de carne y l'humilde busti.
  25. http://www.diariodenavarra.es/canales/navarres/actualidá/dientro.asp?not=A49ART423297A&vin=&seccion=selmana&dia=20050206
  26. http://www.toniface.es/la cerveza-coronita-ye-cosa-de-vascos/

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • (2000) Los topónimos: los sos blasones y trofeos (la toponimia mítica). Real Academia de Historiar. ISBN 9788489512795.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]




Baztán