Archipiélagu Wellington

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Archipiélagu Wellington
Situación
Tipu archipiélagu
Asitiáu en Océanu Pacíficu
Coordenaes 52°10′00″S 74°40′00″O / 52.1667°S 74.6667°O / -52.1667; -74.6667Coordenaes: 52°10′00″S 74°40′00″O / 52.1667°S 74.6667°O / -52.1667; -74.6667
Archipiélagu Wellington is located in Chile
Archipiélagu Wellington
Archipiélagu Wellington
Archipiélagu Wellington (Chile)
Datos
Cambiar los datos en Wikidata

El archipiélagu Wellington [Nota 1] asitiáu nel océanu Pacíficu na rexón austral de Chile, al sur del golfu de Penes, ye'l más grande de la Patagonia chilena.

Ta formáu por islla que s'arrexunten en dos sectores principales, al norte y al sur del canal Adalberto. En partir norte atopen les islles Juan Stuven, Jungfrauen, Millar, Prat y Little Wellington; y en partir sur, les islles Wellington, Lavinia, Angamos, Knorr y Chipana.

Alministrativamente pertenez a la XI Rexón de Aysén [1] y a la XII Rexón de Magallanes. [2]

Dende fai aproximao 6.000 años les sos costes fueron habitaes pol pueblu kawésqar. A empiezos del sieglu xxi esti pueblu fuera prácticamente escastáu pola aición del home blancu.

Allugamientu[editar | editar la fonte]

Asitiáu al sur del golfu de Penes, ye'l más grande de la Patagonia chilena, tien por llendes:

La so direición xeneral ye N-S y tien una llongura de 141 nmi y un mayor anchu al sur del pasu del Indiu de 40 nmi.

Ta formáu por islla que s'arrexunten en dos sectores principales, al norte y al sur del canal Adalberto: en partir norte atopen les islles Juan Stuven, Jungfrauen, Millar, Prat y Little Wellington; y, en partir sur, les islles Wellington, Lavinia, Angamos, Knorr y Chipana. [3]

Xeoloxía y orografía[editar | editar la fonte]

Son una socesión de tierres altes y barrancosas con numberosos cumes y puexos bien paecíos ente sigo. Los sos cabos y puntes terminen en forma abrupta. Lo anterior, xuníu al silenciu y soledá de la redolada faen d'estes islles y canales una de les rexones más belles del planeta.

Les costes son acantiladas y les sos canales, polo xeneral son llimpios y abiertos, onde hai estorbises estos tán invariablemente marcaos por sargazos.

Esisten altores bastante notables que sirven pa reconocer la entrada a los distintos senos, canales o badees. Estes tán claramente indicaes nes respeutives cartes y derrotero de la rexón.

Nel pasáu produció un fundimientu del territoriu provocáu pol alcuentru, frente a la península de Taitao, de tres plaques teutóniques: la de Naza y l'Antártica que se mueven escontra l'este, y la Suramericana que se mueve escontra l'oeste. Esta situación causó un vultable fundimientu del cantu de la placa Suramericana baxando los suelos al so nivel actual, lo que puede comprobase pola fragmentación del territoriu y la penetración del mar nos llugares fundíos, surdiendo gran cantidá d'islles.

Data de la dómina terciaria; y ye productu de la mesma causa xeolóxica que fixo apaecer primero'l cordal de la Mariña y depués la d'Andar. Na edá glacial, tomó'l so aspeutu actual siendo la continuación escontra'l sur de la cordal de la Mariña.

Ye d'orixe ígneu pola clase de roca que la constitúi y pol so relieve aspru ya irregular, característicu de les cadenes d'erupción. [4]

Climatoloxía[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Clima de Chile

La rexón ye afeutada de cutio por vientos del oeste y pol pasu frecuente de sistemes fronteros. Estos sistemes fronteros xenerar na llatitú 60° S, zona na que conflúin mases d'aire subtropical y mases d'aire polar creando una petrina de baxes presiones que forma los sistemes fronteros.

Esta área tien un clima que se conoz como “templáu fríu lluviosu” que s'estiende dende partir sur de la X Rexón de Los Llagos hasta'l estrechu de Magallanes. Equí rexístrense les máximes cantidaes de precipitaciones, en islla Guarello algamáronse hasta 9.000 mm añales.

La nubosidad atmosférica ye alta, los díes estenos son escasos. L'amplitú térmica ye amenorgada, la oscilación añal ye d'aprosimao 4° C con una temperatura medio de 9 °C. Bastia mientres tol añu siendo más lluviosu escontra la seronda.

Esisten solu dos aparques: branu ya iviernu. El branu empieza en septiembre y los vientos empiecen a ronden del NO al SO. Los díes empieza a ser más llargos y n'ochobre pueden haber dellos díes estenos. Nos meses d'avientu, xineru y febreru los vientos yá soplen cuasi puramente del SO con gran intensidá.

Les agües, nesta estación, son frecuentes pero non tan persistentes como nel iviernu y preséntense so la forma de fuertes y bayurosos bastios. La meyor dómina del añu ye la que va de febreru a abril. En mayu reparen braveces de mar que traen muncha marexada. En mayu cayen les primera nevazones les que siguen mientres tol iviernu. Les nevazones dacuando son tan trupes que la visibilidá vese amenorgada a non más de 100 metros. El vientu rondó al NO. Los meses de xunu y xunetu considérense los peores del añu. El mal tiempu ye l'estáu normal de la rexón, el bon tiempu ye un accidente transitoriu

Na mayoría de los senos, esteros y canales les tierres altes faen camudar la direición del vientu verdaderu. El vientu tiende a soplar a lo llargo de les canales, siguiendo la so direición y escontra baxo nos valles.

Nos puertos y fondeaderos que s'atopen a sotaventu de les tierres altes, cuando los bastios que soplen polo alto atopen quebraes o valles, baxen por ellos en forma repentina y violenta, a estos bastios conózse-yos como “williwaws”.

El vientu dominante en tola zona según el mes ye: xineru del NO – febreru del O – marzu y abril del O – mayu ronda al S – xunu camuda al SO – xunetu y agostu ente l'O al SO – setiembre del E y del N – ochobre del O – payares del O al NO y n'avientu del ONO. [5]

Flora y fauna[editar | editar la fonte]

Nes fasteres y fondalaes de los cuetos crez un monte tupiu que s'afirma nes fiendes de les roques, los árboles enxaréyense unos con otros. De normal nun se desenvuelven sobre los 50 metros sobre'l nivel del mar, pero onde ta abelugáu del vientu dominante xube hasta los 200 y 300 metros sobre dichu nivel.

Sobre la roca desnuda reparar una formación esponxosa sobre la cual crecen líquenes y mofos dende los cualos surde l'agua a la menor presión que s'exerza sobre la so superficie. Dellos árboles son l'haya, el tepú y el canelu. [6]

El reinu animal ye bien amenorgáu, pueden atopase el foín y dalgunos royedores. Hai llobos y llondres. Ente les aves terrestre y acuáticu podemos atopar el martín pescador, el tordu, el malvís, el cisne, el coríu, el pingüín, el canquén, la gavilueta y el quetro o coríu a vapor. Ente los pexes atopen el róbalo, el pejerrey, el blancucu y la vieya. Ente los mariscos hai centollas, jaibas, corpuspíns y choros. [7]

Historia[editar | editar la fonte]

A cuntar de 1520, col descubrimientu del estrechu de Magallanes, poques rexones fueron tan esquizaes como la de los canales patagónicos. Nes cartes antigües la rexón de la Patagonia, ente los paralelos 48° y 50° Sur, apaecía ocupada cuasi puramente por una gran islla denominada “Campana” separada del continente pola canal de la nación Calén”, nación que se supunxo esistió hasta'l sieglu xviii ente los paralelos 48° y 49° de latitud sur.

Dende mediaos del sieglu xx eses canales son percorríos con seguridá por grandes naves de toles naciones, gracies a les numberoses reconocencies y trabayos hidrográficos efectuaos neses peligroses costes.

Por más de 6.000 años estes canales y les sos costes fueron percorríes polos kawésqar, indíxenes, nómades canoeros. Hai dos hipótesis sobre la so llegada a los llugares de poblamientu. Una, que procedíen del norte siguiendo la ruta de los canales chilotes y que travesaron escontra'l sur cruciando'l istmu de Ofqui. La otra ye que procedíen dende'l sur y qu'al traviés d'un procesu de colonización y tresformamientu de poblaciones cazadores terrestres, procedentes de la Patagonia Oriental, poblaron les islles del estrechu de Magallanes y xubieron poles canales patagónicos hasta'l golfu de Penes. A empiezos del sieglu xxi esti pueblu fuera prácticamente aniquiláu pola aición del home blancu. [8]

Descripción sector norte[editar | editar la fonte]

Paso Suroeste[editar | editar la fonte]

Mapa del pasu

Ye la canal que dixebra la mariña sur de les islles del archipiélagu Guayaneco de la mariña norte de la islla Juan Stuven. Tien una llongura de 17 nmi en direición xeneral WSW, xuniendo la badea Tarn col canal Fallo; en dellos sectores ye bien angostu. Na so boca oeste hai delles roques y castros que torguen el saléu. [9]

Islla Jungfrauen[editar | editar la fonte]

Mapa de la islla

Ver tamién: islla Jungfrauen

Ye de gran tamañu, 10 nmi de N-S por 24 nmi a 90°. La so contorna ye bien recortáu. Tien fondos senos que cuasi la corten en delles partes. [10]

Islla Juan Stuven[editar | editar la fonte]

Mapa de la islla

Ver tamién: islla Juan Stuven

Mide 12 nmi de llongura en direición xeneral N-S por 6 nmi d'anchu a 90°. Pel so llau norte cuerre'l paso Suroeste que la dixebra de les islles del archipiélagu Guayaneco. Pel llau este cuerre'l canal Messier, pel sur y l'oeste una canal ensin nome.

L'estremu NE de la islla formar la punta Li. Les sos costes, sacante la oriental, son bien recortaes y quebraes. [11]

Islla Millar[editar | editar la fonte]

Ver tamién: islla Millar

Allugada 6 nmi de la entrada norte del canal Messier. Tien 7 nmi de llongura por 2 nmi d'anchu. Percorrer en tol so anchu una cadena montascosa que la so mayor altor ye de 743 metros. La islla ye una escelente referencia pa les naves que deseyen tomar la canal Messier viniendo dende'l golfu de Penes. [12]

Senu Otto[editar | editar la fonte]

Mapa del senu

Abre ente la islla Hornby y l'estremu norte de la islla Schucht. Intérnase 12 nmi na islla Jungfrauen. [13]

Canal Barbarossa[editar | editar la fonte]

Mapa de la canal

Ver tamién: Canal Barbarossa

Cuerre dende'l senu Hornby hasta'l canal Fallo, ente'l llau norte de la islla Prat y el llau sur de les islles Úrsula y Jungfrauen. Tien 30 nmi de llargu. Nun foi llevantáu. [14]

Islla Prat[editar | editar la fonte]

Mapa de la islla

Ver tamién: islla Prat

Asitiada al sur de la islla Jungfrauen. Ye de forma triangular. Mide 22 nmi los sos llaos más llargos. Les sos costes oriental y occidental son bien recortaes y quebraes formando delles badees y esteros. Pel so llau norte cuerre'l canal Barbarossa, pel este y sureste el canal Albatross y per l'oeste'l canal Fallo. De relieve montascosu. De norte a sur percorrer una cadena de cuetos ente los que destaquen: el cuetu Siella nel sector NW y nel centru los cuetos Neváu, Redondo y Sombreru. [15]

Canal Fallo[editar | editar la fonte]

Mapa de la canal

Ver tamién: Canal Fallo

El so llau oriental ta formáu poles islla Jungfrauen, Prat, Little Wellington y Wellington; pel so llau occidental tán los castros Bynoe y les islles Campana, Orella y L'Aldea. Empieza al sur del golfu de Penes y termina nel pasu The Nick onde se xune a les canales Ladrillero y Machado. La so llongura ye de 60 nmi. Les primeres 30 nmi del so cursu tán empobines en direición SO y depués xira escontra'l sur hasta'l so términu.

El gran problema de la canal ye'l so accesu norte pos ente la islla Byron y los castros Bynoe hai dellos farallones y roques afogaes onde la mar ruempe con violencia y fai bien difícil y riesgosa la recalada. Como'l canal Messier abre un pocu más al este y dambos cuerren prácticamente paralelos ye so tou puntu de vista preferible esa ruta. [16]

Canal Albatross[editar | editar la fonte]

Mapa de la canal

Artículu principal: Canal Albatross

Dixebra les costes Y y S de la islla Prat de les costes NW y N de la islla Little Wellington, comunicando les canales Messier y Fallos. Dende'l senu Hornby cuerre en direición S por 14 nmi y depués al SO por otres 10 nmi. Desagua na canal Fallos ente les puntes Jasmund de la islla Prat y Albatross de la islla Little Wellington.

Nel primer tramu fórmase la angostura Alemana, que'l so menor anchu ye 1 cable y la so menor fondura de 8,25 metros. Nel puntu en que camuda de direición abre'l senu Waldemar un brazu de mar de 10 nmi de sacu. La canal ye pocu frecuentáu polo que s'encamienta salealo solu si cuntar con un prácticu local. [17]

Islla Little Wellington[editar | editar la fonte]

Mapa de la islla

Ver tamién: l Little Wellington

Asitiada 1 nmi al SE de la islla Prat y en llau oriental del canal Fallo. Mide 35 nmi en direición xeneral N-S por 16 nmi de mayor anchu a 90°. Pelos sos llaos N y NW cuerre'l canal Albatross, pel llau Y el canal Messier, pol S el canal Adalberto y pol W la canal Fallos. Les costes N y Y son retayaes y quebraes. Na so mariña norte forma'l senu Waldemar que tien 10 nmi de sacu. [18]

Canal Adalberto[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Canal Adalberto

Cuerre ente la islla Little Wellington pel norte y les islles Knorr y Wellington pel sur, xuniendo les canales Messier y Fallos, tien un llargor de 18 nmi. Ye fondu y llimpiu; les sos costes son pareyes y acantiladas, cubierta de montes na so parte baxa y ensin vexetación na parte alta.

Dixebra l'archipiélagu Wellington en dos partes principales; en partir norte allúguense les islles Juan Stuven, Jungfrauen, Millar, Prat y Little Wellington; en partir sur les islla Knorr, Angamos y Wellington. [19]

Descripción sector sur[editar | editar la fonte]

Islla Knorr[editar | editar la fonte]

Mapa de la islla

Ver tamién: islla Knorr

Asitiada 1 nmi al SO de la islla Little Wellington. Ye de forma triangular. Tien 9 nmi na so base y 6 nmi nel so altor. Pel llau norte cuerre'l canal Adalberto, pel este'l canal Erhardt y per l'oeste'l canal Fallo. El so estremu NE ye la punta Plana y l'estremu SO la punta Williblad. [20]

Islla Wellington[editar | editar la fonte]

Mapa de la islla

Ver tamién: islla Wellington

Allugada ente les canales Adalberto y Trinidá. Mide 85 nmi nel sentíu N-S por 36 nmi a 90°. Ye la de mayor porte del archipiélagu Wellington. Ye montascosa y alta. Nel so sector sur álcense los montes Middleton, Oreyes de Pollín y el Doble Pico. Les costes sur y oeste son quebraes y tropezoses. [21]

Canal Machado[editar | editar la fonte]

Mapa de la canal

Ver tamién: Canal Machado

Cuerre ente les islles Wellington y Angamos. La so llongura total ye de 28 nmi. Empieza al SE del pasu The Knick y diríxese por 10 nmi escontra'l SE, depués camuda de direición escontra'l S por otres 18 nmi. xuniéndose al canal Ladrillero. Nel so primer tramu tien un anchu d'ente 1 y 2 nmi, pero nel segundu este mengua hasta ¼ de milla pero'l so saléu nun ufierta dificultá. Nel estremu sur atópase'l puertu Abrigáu que tien un escelente fondeadero en fondu de fango y 18 metros de fondura. [22]

Islla Angamos[editar | editar la fonte]

Mapa de la islla

Ver tamién: islla Angamos

Asitiada darréu al sur de la islla Lavinia. Ye de gran tamañu: 18 nmi na so exa NW-SE por 12 nmi na exa Y-W. El so parte norte ye montascosu y nel so estremu NE álzase'l monte Siegfried notable por tar cuasi siempres cubiertu de nieve. El canal que la dixebra de la islla Lavinia nun foi sondado; pel llau este cuerre'l canal Machado y pol suroeste'l canal Hernán Gallego que la dixebra de la islla Chipana. [23]

Canal Hernán Gallego[editar | editar la fonte]

Mapa de la canal

Abre na mariña este del canal Ladrillero dixebrando la islla Angamos de la península Singular de la islla Wellington. Percuerre 15 nmi en direición NO-SE pa xunise al canal Machado. Ye fondu y nun ufierta dificultaes al saléu sacante onde se xune a la canal Machado en qu'hai dellos castros de cuidu. [22]

Islla Chipana[editar | editar la fonte]

Mapa de la islla

Ver tamién: islla Chipana

Enllastrada na mariña norte de la península Singular de la islla Wellington. Tien 7 nmi de llongura na so exa NW-SE y 5 nmi a 90°. Pel so llau norte cuerre'l canal Hernán Gallego, pelos llaos esti y sur el canal del Llaberintu y per l'oeste'l canal Ladrillero. [22]

Canal Picton[editar | editar la fonte]

Mapa de la canal

Ver tamién: Canal Picton

Flúi ente l'estremu NW de la península Wharton de la islla Wellington y les islles Stortebecker, Kalau y Rivera. Tien una llongura de 38 nmi en direición xeneral SSE, el so anchu mediu ye de 1 nmi. Na so mariña oriental, nel sector norte, atópase'l so Picton que dexa un pasu navegable bien estrechu. Nesti baxu varóse, en 1916, el tresporte Casma de l'Armada de Chile. Debíu al baxu Picton la canal ye navegable por tou tipu de naves siempres que tengan menos de 7,60 metros de caláu. [24]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. Encamiéntase lleer esti artículu teniendo a la vista les cartes de saléu de les zones que se menten, un atles y los mapes que'l so enllaz atopar na seición "Enllaces esternos".

Referencies[editar | editar la fonte]

Bibliografía utilizada[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Archipiélago Wellington