Antiguu idioma macedoniu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Esti artículu trata del idioma usáu na antigüedá. Pal idioma eslavu modernu, non rellacionáu, vease Idioma macedoniu, y pal so antepasáu vease Antiguu eslavu eclesiásticu.
Antiguu macedoniu
?
Faláu en Vergina Sun.svg Reinu de Macedonia
Zona Sureste d'Europa.
Falantes Llingua muerta. Absorbíu pola Koiné na dómina helenística.
Familia Indoeuropéu

  Greco-Armeniu (?)
    Helénicu (?)
      Antiguu macedoniu

Estatus oficial
Oficial en Nengún país
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 nengún
ISO 639-2 ine
ISO 639-3 xmk
Idioma macedonio antiguo.png
Estensión del antiguu macedoniu

L'antiguu idioma macedoniu yera una llingua indoeuropea usada polos antiguos macedonios. Falar en Macedonia mientres el primer mileniu a. C. Foi dexando d'usase a partir del sieglu V e.C., y créese que sumió nos primeros sieglos de la nuesa era. Probablemente falábase sobremanera nes rexones interiores, llueñe de la mariña.

Anque emparentada col griegu antiguu, l'antiguu macedoniu nun ye un dialeutu griegu, sinón una llingua cercana al proto-griegu. Per otra parte, inda s'alderica la rellación del antiguu macedoniu col traciu y el frigio y otres llingües paleobalcánicas.

Documentación en macedoniu[editar | editar la fonte]

La conocencia de la llingua ta bien llindáu porque nun hai nengún testu sobreviviente indiscutiblemente escritu na llingua, anque un cuerpu d'auténtiques pallabres macedonies foi axuntáu de fontes antigües, principalmente de les inscripciones en monedes, y del léxicu de Hesiquio d'Alexandría nel sieglu V, con unes 700 pallabres y nomes propios. La mayoría d'estos son con seguridá identificables como griegu, pero dalgunos d'ellos nun son fácilmente conciliables col patrón de la fonoloxía griega.

La Tablilla de maldición de Pella (el katádesmos de Pella, una tabella defixionis), un testu escritu nun dialeutu dóricu, foi atopáu en Pella en 1986, y datáu ente'l sieglu IV e.C. y III; arriendes de ella haise argumentáu que l'antiguu idioma macedoniu foi un dialeutu griegu noroccidental, parte de los dialeutos dóricos (O. Masson, 1996). Antes d'esti descubrimientu propunxérase que'l dialeutu macedoniu yera una forma antigua de griegu, falada xuntu al propiu dóricu nesi momentu (Rhomiopoulou, 1980).

Descripción llingüística[editar | editar la fonte]

Pocu puede dicise d'esta llingua a partir de les poques pallabres que se caltienen. Una evolución fonética llamativa ye aquella pola que les consonantes aspiraes sonores del PIE evolucionaron a les oclusives sonores Plantía:Polytonic, Plantía:Polytonic, Plantía:Polytonic, a diferencia de tolos dialeutos griegos conocíos, onde evolucionaron a les sordes Plantía:Polytonic, Plantía:Polytonic, Plantía:Polytonic, con poques esceiciones.

El mesmu tratamientu ye conocíu pa otros idiomes paleobalcánicos, y.g. frigio bekos 'pan', ilirio bagaron 'caliente', pero n'áticu Plantía:Polytonic phōgō 'asáu', tou del PIE *bʰeh₃g-. Puesto que toos estos idiomes conócense al traviés del alfabetu griegu, que nun tien signos pa sonores aspiraes, nun ta claru si la desaspiración tuvo llugar realmente, o si Plantía:Polytonic escoyéronse como los más cercanos pa espresar les aspiraes sonores.

Si Plantía:Polytonic gotán 'gochu' ta rellacionáu con *gʷeh₃o- 'ganáu', esto podría indicar que les labiovelares taben intactes, o s'asimilaron a les velares, resultancia distinta al tratamientu del griegu (áticu βοτόν botón 'bestia', Plantía:Polytonic boûs 'vaca, toru'). Estes esviaciones, sicasí, nun son desconocíes nos dialeutos griegos; compárese'l dóricu (espartanu) Plantía:Polytonic glep- col griegu común Plantía:Polytonic blep-, amás del dóricu Plantía:Polytonic gláchōn y el xónicu Plantía:Polytonic glēchōn col griegu común Plantía:Polytonic blēchōn.[1]

Dellos exemplos indiquen que les oclusives velares sonores ensordáronse, especialmente n'entamu de pallabra: Plantía:Polytonic kánadoi, 'quexales' (< pie *genu-); Plantía:Polytonic kómbous 'mueles' (< pie *ǵombʰ-); n'interior de pallabra: Plantía:Polytonic arkón (áticu Plantía:Polytonic argós) y el topónimo macedoniu Akesamenai, del nome pierio Akesamenos (si Akesa- ta emparentáu col griegu agassomai, agamai 'ablucar'; cf. el nome traciu Agassamenos).

En Les aves d'Aristófanes atópase la forma Plantía:Polytonic keblēpyris 'páxaru de cabeza colorada', qu'amuesa una oclusiva sonora, al estilu macedoniu, en llugar de la sorda aspirada habitual en griegu: Plantía:Polytonic keb(a)lē 'cabeza' frente a Plantía:Polytonic kephalē.

Clasificación[editar | editar la fonte]

Por cuenta de los testimonios documentales fragmentarios y diverxentes, diversos autores fixeron distintes interpretaciones sobre la clasificación filoxenética del antiguu macedoniu:[2] Les interpretaciones históriques del macedoniu inclúin:[3][4][5][6]

El discutiniu ta estrechamente rellacionada cola reconstrucción del idioma protogriego.

Grupu helénicu (greco-macedoniu)[editar | editar la fonte]

Dellos llingüistes consideren que la llingua macedonia yera una llingua hermana a tolos dialeutos griegos antiguos, y non a cencielles un dialeutu griegu. Si esta visión ye correcta, entós el macedoniu y el griegu podríen ser dos subramas d'un grupu dientro de la indoeuropea, formando un grupu greco-macedoniu, dacuando tamién referíu como grupu helénicu. Esta terminoloxía podría conducir a tracamundios, una y bones la "caña helénica del indoeuropéu" ye tamién usada sinónimamente cola caña griega (que contién toos dialeutos griegos antiguos y modernos) nun sentíu más estrechu.[8]

Un númberu de pallabres macedonies, particularmente nel léxicu de Hesiquios, son aldericaes (i.y., dalgunos nun les consideren verdaderes pallabres macedonies) y dalgunes podríen ser malvaes na tresmisión. Asina "abroutes", pue ser lleíu como "abrouwes" (Plantía:Polytonic), con tau (Plantía:Polytonic) sustituyendo a [[digamma|digamma (Plantía:Polytonic)]].[9] Si esta pallabra podría incluyise nun dialeutu griegu; sicasí, otres (y.g. A. Meillet) vease la dental como auténtica y esta pallabra podría quiciabes pertenecer a una llingua indoeuropea distinta del griegu.

Antiguu dialeutu griegu[editar | editar la fonte]

Otra escuela caltién que'l macedoniu foi un dialeutu griegu. Aquellos que tán a favor d'una naturaleza puramente griega del macedoniu, como un dialeutu septentrional, son numberosos ya inclúin a eruditos como H. Ahrens y O. Hoffmann.[10] Una recién propuesta d'esta escuela foi la del Professor Olivier Masson, quien nel so artículu sobre l'antiguu idioma macedoniu, na tercer edición del "Oxford Classical Dictionary", suxurió que'l Macedoniu taba rellacionáu colos dialeutos noroccidentales griegos:[4] m

Como en macedoniu Plantía:Polytonic = griegu Plantía:Polytonic, Claude Brixhe[11] suxure que ye un desarrollu posterior. Les lletres nun designen consonantes sonores, i.y. [b, d, g], sinón fricatives sonores, i.y. [β, δ, γ], por cuenta de la pronunciación de les fricatives sordes [φ, θ, x] (= Áticu [ph, th, kh]). Brian Joseph añede que la remota evidencia ta abierta a distintes interpretaciones, una y bones una respuesta definitiva nun ye posible", pero alvierte que "l'antiguu macedoniu nun ye a cencielles un antiguu dialeutu griegu al par col áticu o l'eólicu".[2] Nesti sentíu, dellos autores tamién lu consideren un "dialeutu griegu malváu."

Idioma paleobalcánico independente[editar | editar la fonte]

Dellos llingüistes consideren que l'idioma macedoniu nun yera namái una llingua separada, sinón que pertenecía a una caña indoeuropea distinta de la caña helénica (o caña greco-macedonia), y suxuren que nun yera especialmente cercana al griegu. Refuguen les correspondencies griegues atopaes en macedoniu y prefieren tratalo como un idioma indoeuropéu de los Balcanes, allugáu xeográficamente ente Iliria al oeste y Tracia al este.

Dellos[12] llancen la hipótesis de que lingüísticamente el macedoniu taba ente'l ilirio y el traciu, un tipu d'idioma entemediu ente los dos. Un idioma del grupu traco-ilirio ye bien aldericáu por cuenta de qu'escarez d'importantes evidencies (vease Traco-ilirio), y una xenética traco-iliria-macedonia ye especulativa, anque un Sprachbund na zona ye considerada probable. Apocayá, A. Garrett (1999) conxeturó que'l macedoniu pudiera na so primer etapa ser parte d'un continuu dialeutal que tomaba los antiguos dialeutos de toles llingües indoeuropees sudoccidentales (incluyendo'l griegu), pero quedábase secundariu pa los procesos irreales posteriores de converxencia que produció'l mesmu griegu. Acota que so esta perspectiva'l cambéu de soníu qu'isogloses como la deaspiración de les oclusives sonores podría ser lo que llindó'l valor de diagnósticu, ente qu'últimamente la cuestión de si'l macedoniu pertenez o non a una unión xenética col griegu ye dudosa.[13]

L'antiguu léxicu macedoniu revela delles pallabres que nun tienen cognados en griegu, anque lo tienen n'otres llingües indoeuropees. Hai tamién delles pallabres que nun tienen cognáu en nenguna otra llingua, y pueden ser restos d'un sustrato preindoeuropéu, seique rellacionáu col sustrato prehelénico.

Fontes clásiques[editar | editar la fonte]

Hai delles referencies clásiques que conducieron a numberosos eruditos a creer que los antiguos griegos víen a los antiguos macedonios como una tribu non helénica, anque otros eruditos caltengan que sí lo yeren. Ente les referencies que pueden indicar que'l macedoniu ye un dialeutu griegu, ta'l diálogu qu'esiste ente un ateniense y un macedoniu nun fragmentu del sieglu V e.C. de la comedia Macedonios del ateniense Estratis, onde'l discursu macedoniu ye presentáu como una forma del griegu.

L'historiador Quintu Curcio suxure que l'idioma macedoniu nun yera intelixible pal permediu de falantes (Hist. Alex. 6.11.4): "Él (sc. Filotas) atopó al pueblu de Frigia y Paflagonia risibles, y nun taba avergoñáu, anque naciera en Macedonia, de tener un intérprete con él cuando escuchaba a la xente falar nel so propiu idioma." Sicasí, esti testimoniu nun ye concluyente.[14]

Surde'l dialeutu koiné[editar | editar la fonte]

Nel periodu helenísticu diose la necesidá d'unificar lingüísticamente el vastu imperiu conquistáu por Alexandru Magno n'Asia. Por ello, los macedonios tomaron como base'l dialeutu áticu y tamién el xónicu, pa les construcciones sintáctiques. D'esti amiestu surdió'l dialeutu koiné (llamáu llingua común), qu'adulces s'impunxo como'l so principal idioma, y al traviés de los sieglos, l'antiguu macedoniu decayó y foi apostráu a remotes zones rurales interiores. Llueu la koiné suplantar por completu, y l'idioma orixinal macedoniu escastar mientres los primeros sieglos de la nuesa era.

Glosariu[editar | editar la fonte]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Albrecht von Blumenthal, Hesychstudien, Stuttgart, 1930, 21.
  2. 2,0 2,1 B. Joseph (2001): "Ancient Greek". In: J. Garry et al. (eds.) Facts about the world's major languages: an encyclopedia of the world's major languages, past and present. Online paper
  3. Adams, D.Q. (1997). en Mallory, J.P. and Adams, D.Q. (eds.): Encyclopedia of Indo-European Culture. Fitzroy Dearborn, 361. ISBN 1-884964-98-2.
  4. 4,0 4,1 Masson, Olivier, «[Ancient Macedonian language]», en Hornblower, S. and Spawforth A. (eds.), The Oxford Classical Dictionary (revised 3rd ed. edición), Oxford University Press, ISBN 0-19-860641-9, http://www.ucc.ie/staff/jprodr/macedonia/macanclan.html 
  5. Ahrens, F. H. L. (1843), De Graecae linguae dialectis, Göttingen, 1839-1843; Hoffmann, O. Die Makedonen. Ihre Sprache und ihr Volkstum, Göttingen, 1906.
  6. Hammond, N.G.L (1993). The Macedonian State. Origins, Institutions and History, reprint ed., USA: Oxford University Press. ISBN 0-19-814927-1.
  7. A. Meillet [1913] 1965, Apeçu d'une histoire de la langue grecque, 7th ed., Paris, p. 61. I. Russu 1938, en Ephemeris Dacoromana 8, 105-232. Citáu dempués por Brixhe/Panayotou 1994: 209.
  8. Linguist List (enllaz rotu disponible n'Internet Archive; ver l'historial y la última versión). siendo un partidariu d'esta teoría.
  9. Olivier Masson, "Sur la notation occasionnelle du digamma grec par d'autres consonnes et glosar macédonienne abroutes", Bulletin de la Société de linguistique de Paris, 90 (1995) 231-239.
  10. H. Ahrens, De Graecae linguae dialectis, Göttingen, 1843; O. Hoffmann, Die Makedonen. Ihre Sprache und ihr Volkstum, Göttingen 1906.
  11. Claude Brixhe, "Un «nouveau» champ de la dialeutologie grecque: -y macédonien", in: A. C. Cassio (ed.), Katà diálekton. Atti del III Colloquio Internazionale di Dialettologia Greca (A.I.O.N., XIX), Napoli 1996, 35-71.
  12. y.g. Y. Schwyzer, Griechische Grammatik, Munich 1939, vol. 1, 69-71.
  13. Andrew Garrett (1999): "A new model of Indo-European subgrouping and dispersal". In: Chang, S. S, Liaw, L. and Ruppenhofer, J, Proceedings of the Twenty-Fifth Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society, February 12-15, Berkeley: Berkeley Linguistics Society, 146-56, 1999. Online paper (PDF)
  14. Y. Kapetanopoulos, "Alexander's patrius sermo in the Philotas affair", The ancient world 30 (1999) 117-128. Online paper
  15. 15,0 15,1 Blumenthal, Hesychstudien, Stuttgart, 1930.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • G. Babiniotis Ancient Macedonian: The Presta of Macedonian among the Greek Dialects in : A. M. Tamis (ed.), Macedonian Hellenism, Melbourne 1990, pp. 241-250
  • C. Brixhe, A. Panayotou, -y Macédonien in: Langues indo-européennes, ed. Bader, Paris, 1994, 205–220.
  • J. Chadwick The Prehistory of the Greek Language, Cambridge 1963
  • Katcic, Ancient Languages of the Balkans, The Hague, Mouton (1976).
  • Neroznak, V. Paleo-Balkan languages, Moscow, 1978.
  • Rhomiopoulou, Katerina. An Outline of Macedonian History and Art. Greek Ministry of Culture and Science, 1980.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Antiguo idioma macedonio