Alfabetu rusu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta

El alfabetu rusu. (en rusu: русский алфавит; русская азбука[1]) ye'l alfabetu del idioma rusu. Ye una variante del alfabetu cirílicu. Dende l'añu 1918 (oficialmente dende 1942)[2] consta de 33 lletres.

La siguiente tabla presenta les mayúscules, xuntu con valores AFI pa los soníos de cada lletra:

А
/a/
Б
/b/
В
/v/
Г
/g/
Д
/d/
Е
/ʲɛ/
Ё
/ʲo/
Ж
/ʒ/
З
/z/
И
/i/
Й
/j/
К
/k/
Л
/l/
М
/m/
Н
/n/
О
/o/
П
/p/
Р
/r/
С
/s/
Т
/t/
У
/o/
Ф
/f/
Х
/x/
Ц
/ʦ/
Ч
/ʧ/
Ш
/ʃ/
Щ
/ʃʧ/
Ъ
/-/
Ы
/y/
Ь
/ʲ/
Э
/y/
Ю
/ʲo/
Я
/ʲa/
Pronunciación lletra por lletra del alfabetu rusu

Foi desenvueltu en Bulgaria. Dende ellí foi introducíu na Rus de Kiev, estáu medieval de los eslavos del este. Esta introducción foi simultánea a la so conversión al cristianismu en Plantía:AD o, si ciertos restos arqueolóxicos tán correchamente dataos, nuna fecha llixeramente anterior.

L'alfabetu[editar | editar la fonte]

L'alfabetu rusu ye'l siguiente:

Mayúscula Minúscula Nome Nome antiguu1 SAMPA Exemplu Valor numbéricu 19 Métodu embrivíu
А а а
[a]
азъ
[as]
/a/ a d'azote 1 O+0410 / O+0430
Б б бэ
[b]
буки
['bu.kʲɪ]
/b/ o /bʲ/ b de Brasil - O+0411 / O+0431
В в вэ
[v]
вѣди
['vʲy.dʲɪ]
/v/ o /vʲ/ v como nel inglés vini 2 O+0412 / O+0432
Г г гэ
[g]
глаголь
[glʌ'golʲ]
/g/ g de gatu 3 O+0413 / O+0433
Д д дэ
[d]
добро
[də'bro]
/d/ o /dʲ/ d de deu 4 O+0414 / O+0434
Е е4 е
[y]
есть
[jɛstʲ]
/jɛ/ o / ʲɛ/ ye /ié/ como xelo 5 O+0415 / O+0435
Ё ё4,7 ё
[yo]
- /jo/ o / ʲo/ yo como en yo - O+0401 / O+0451
Ж ж жэ
[zh]
живѣте
[ʐɨ'vʲɵ.tʲə]
/ʐ/ o /ʒ/ como la J francesa o "ll" en agua (Arxentina) (zh) - O+0416 / O+0436
З з зэ
[z]
земля
[zʲɪ'mlʲa]
/z/ o /zʲ/ z del inglés zoo 7 O+0417 / O+0437
И и4 и
[i]
иже
['i.ʐɨ]
/i/ o / ʲi/ i d'ida 8 O+0418 / O+0438
Й й и краткое
[j 'kra.tkəjɪ]
и съ краткой
[i s 'kra.tkəj]
/j/ y como n'inglés yes - O+0419 / O+0439
К к ка
[ka]
како
['ka.kə]
/k/ o /kʲ/ k de ka 20 O+041A / O+043A
Л л эль
[ɛlʲ]
люди
['lʲo.dʲɪ]
/l/ o /lʲ/ l de luxu 30 O+041B / O+043B
М м эм
[ɛm]
мыслѣте
['mɨ.slʲɪ.tʲɪ]
/m/ o /mʲ/ m de mapa 40 O+041C / O+043C
Н н эн
[ɛn]
нашъ
[naʂ]
/n/ o /nʲ/ n de non 50 O+041D / O+043D
О о o
[o]
онъ
[on]
/o/ o d'ogru (suena como a d'árbol cuando nun ta acentuada) 70 O+041Y / O+043Y
П п пэ
[pɛ]
покой
[pʌ'koj]
/p/ o /pʲ/ p de pesu 80 O+041F / O+043F
Р р эр
[ɛr]
рцы
[rʦɨ]
/r/ o /rʲ/ r vibrante como en rollu 100 O+0420 / O+0440
С с эс
[ɛs]
слово
['slo.və]
/s/ o /sʲ/ s como nel inglés see 200 O+0421 / O+0441
Т т тэ
[tɛ]
твердо
[tvʲɛ.rdə]
/t/ o /tʲ/ t de tipu 300 O+0422 / O+0442
У у у
[o]
укъ
[uk]
/o/ o como en el to n'español 400 O+0423 / O+0443
Ф ф эф
[ɛf]
фертъ
[fʲɛrt]
/f/ o /fʲ/ f de fueu 500 O+0424 / O+0444
Х х ха
[hai/xa]
хѣръ
[xʲɛr]
/x/ j castellana como en "caxa" o ch escocesa como en "loch" 600 O+0425 / O+0445
Ц ц це
[ʦɛ]
цы
[ʦɨ]
/ʦ/ ts como en Tzintzuntzan 900 O+0426 / O+0446
Ч ч че
[ʨɛ]
червь
[ʨervʲ]
/ʧ/ o /ʨ/ ch de chao 90 O+0427 / O+0447
Ш ш ша
[ʂa/sh]
ша
[ʂa]
/ʃ/ o /ʂ/ sh como en English - O+0428 / O+0448
Щ щ ща
[ɕːa/shch]
ща
[ɕtɕa]
/ʃʧ/ o /ɕː/ especie de sh llarga, usualmente transliterada como shch - O+0429 / O+0449
Ъ ъ твёрдый знак
['tvʲо.rdəj 'znak]
еръ
[jer]; Yer
- - - O+042A / O+044A
Ы ы ы
[ɨ]
еры
['jɛ.rɨ]
/ɨ/5 i de ríu - O+042B / O+044B
Ь ь мягкий знак
['mʲækʲɪj 'znak]
ерь
[jerʲ]
/ ʲ/3 - - O+042C / O+044C
Э э6 э
[ɛ]
- /ɛ/ y de dómina - O+042D / O+044D
Ю ю ю4
[ju]
ю
[ju]
/ju/ o / ʲo/ yu (/iú/) como en Yugoslavia - O+042Y / O+044Y
Я я4,16,17 я
[ja]
я
[ja]
/ja/ o / ʲa/ yá /iá/ como en paranoya - O+042F / O+044F
Lletres esaniciaes en 1918:
І і8 - і десятеричное
[i]
/i/ or / ʲi/ como en dir 10
Ѳ ѳ9 - ѳита
[fʲɪ'ta]
/f/ o /fʲ/ como en foca 9
Ѣ ѣ10 - ять
[jætʲ]; Yat
/jɛ/ o / ʲɛ/ como е -
Ѵ ѵ11 - ижица
['i.ʐɨ.tsə]
/i/ o / ʲi/ como и -
Lletres en desuso antes del sieglu XVIII18
Ѕ ѕ14 - зѣло
['zʲɛ.lə]
/dz/, /z/ o /zʲ/ como з 6
Ѯ ѯ12 - кси
[ksʲi]
/ks/ o /ksʲ/ como кс 60
Ѱ ѱ12 - пси
[psʲi]
/ps/ o /psʲ/ como пс 700
Ѡ ѡ13 - омега
[ʌ'mʲɛ.gə]
/o/ como о 800
Ѫ ѫ - юсъ большой
['jus bʌlʲ'ʂoj], Yus
/o/,/ju/ o / ʲo/15 como у o ю -
Ѧ15 ѧ15 - юсъ малый
['jus 'mɑ.lɨj]
/ja/ o / ʲa/16 como я -
Ѭ ѭ - юсъ большой іотированный
['jus bʌlʲ'ʂoj jʌ'tʲi.rə.vən.nɨj]
/ju/ o / ʲo/15 como ю -
Ѩ ѩ - юсъ малый іотированный
['jus 'mɑ.lɨj jʌ'tʲi.rə.vən.nɨj]
/ja/ o / ʲa/15 como я -

Los nomes de les lletres[editar | editar la fonte]

Dende 1900, los nomes mnemónicos heredaos de la ilesia eslava usar pa les lletres. Pueden trate equí na ortografía pre-1918 del alfabetu civil post-1708.

Cuidao que la mayoría de los nomes antiguos son obviamente nativos, tiense argumentáu que la llectura de la llista na orde tradicional, produz un estilu d'himnu pal arte del llinguaxe, una orde moral:
аз буки веди Conozo lletres.
глаголь добро есть Falar ye beneficiosu
живете зело земля Vive de verdá (nesta) tierra
иже и како люди мыслете el cal, d'onde pensades como seres humanos
наш он покой ye pola nuesa tranquilidá
рцы слово твердо di la palabra firmemente
ук ферт хер цы [d'equí d'equí p'arriba...]
червь ша ер ять юс [...el significáu ta bien pocu claru]

Les lletres non vocalizadas[editar | editar la fonte]

  • El signu duru ъ indica que la consonante precedente non ta palatalizada. La so pronunciación orixinal, perdida sobre l'añu 1400 o inclusive antes, yera d'un bien curtiu soníu del estilu d'un schwa (ə), usualmente treslliteráu al alfabetu llatinu por aciu la lletra ŭ.
  • El signu débil ь indica que la consonante precedente ta palatalizada. La so pronunciación orixinal, perdida nel mesmu periodu (alredor del 1400), tamién yera de similar al d'un schwa curtiu, pero palatalizado, usualmente latinizado como ĭ.

Les vocales[editar | editar la fonte]

  • Les vocales е, ё, и, ю, я palatalizan la consonante precedente, y toes elles sacante la и queda iotadas (col soníu/j/ precediéndoles como nel casu de la palabra castellana “siempres” /sjempre/). Pela so parte, la и inicial foi iotado hasta'l sieglu XIX.
  • La lletra ы ye una antigua vocal entemedia que suena ente la “i” y la “o”, proveniente del eslavónico común, que caltuvo meyor la so pronunciación orixinal nel rusu modernu que n'otres llingües eslaves. Originalmente se nasalizaba en ciertes posiciones: камы (kamy). La so forma escrita evolucionó de la siguiente manera: ъ, і, ъı y ы.
  • El calter э foi introducíu nel añu 1708 pa estremar el soníu non iotado nin palatalizado /y/ de la y iotada y palatalizada (pronunciada /je/ o /ié/).
  • La y correspondía originalmente al soníu non iotado /y/, dexando ıє pal iotado /je/ (o /ié/). Sicasí, ıє quedó en desusu nel sieglu XVI. El calter ё, introducíu por Lomonosov nel sieglu XVIII, marca'l soníu /jo/ o /ió/ qu'históricamente evolucionara dende'l /je/ o /ié/ acentuáu, un procesu qu'entá sigue anguaño.
  • La lletra ё ye opcional: ye deseable y formalmente correctu escribir y pa representar el soníu /je/ (esto ye, “ë” pa faelo respectu del /jo/ o /ió/). Sicasí, nengunu de los varios intentos oficiales soviéticos mientres el sieglu XX d'obligar l'usu del calter “ë” llograron imponese, y na actualidá almítese qu'hasta'l so usu nos ordenadores debilitóse (solamente basta ver el so “excéntrica” posición nos teclaos rusos actuales, cerca de la posición de la tecla Esc).
  • En rusu les vocales е, я y о en posición átona sufren un amenorgamientu vocálicu; esto produz que la vocal о, pronúnciese, según l'allugamientu qu'ocupa al respective de la tónica, como una a.

Lletres esaniciaes en 1918[editar | editar la fonte]

  • El і, idénticu na so pronunciación al и, namái s'usaba delantre de vocales (por casu na grafía histórica de Нью-Іоркъ /n'ju jork/ "New York" y na palabra міръ (/mir/ "mundu") y los sos derivaos, pa estremalo del etimológicamente equivalente миръ (tamién /mir/, "paz").
  • La V (correspondiente al calter griegu ípsilon) yera idéntica na so pronunciación a la и /i/, como nel griegu bizantín, pero yera usáu etimológicamente, hasta que se volvió cada vez más esporádicu y virtualmente sumió a partir de la reforma de 1918.

Lletres en desusu dende de 1750[editar | editar la fonte]

  • La s correspondía a la primitiva pronunciación sonora /dz/, yá ausente na caña llingüística de los idiomes eslavos orientales, pero foi caltenida por tradición en ciertes palabres hasta'l sieglu XVIII, y pola Ilesia ortodoxa rusa hasta l'actualidá.
  • El yus volvióse, acordies con la reconstrucción llingüística, irrelevante pa la fonoloxía eslava oriental a empiezos del periodu históricu, pero foi sicasí introducida al alfabetu cirílicu. Los dos variantes iotadas del mesmu decayeron principalmente dende'l sieglu XII. Les iotadas siguieron usándose, etimológicamente, hasta'l sieglu XVI. Dambes grafíes entá sobreviven na Ilesia eslava, especialmente pa la redacción de les tables pascuales.
  • El yus "pequenu" foi adoptáu pa representar el soníu iotado /ja/ я nel mediu o a la fin d'una palabra; correspuende a la lletra moderna я, siendo una adaptación de la so forma cursiva del sieglu XVII, aprobada pola reforma ortográfica rusa de 1708. Hasta esi añu, el soníu /ja/ o /iá/ iotado escribíase ıa al empiezu d'una palabra. Esta diferenciación entá subsiste nel usu eclesiásticu.
  • Anque de normal afírmase que se trata de lletres que “quedaron en desusu dende'l sieglu XVIII”, realmente tratóse d'un procesu más complexu, a partir d'un edictu de Pedro'l Grande, juntamente cola moderna lletra и, pero foi restaurada por cuenta de la presión exercida pola Ilesia Ortodoxa. Sicasí, cayó dafechu en desusu na escritura secular escontra'l 1750.

Valores numbéricos[editar | editar la fonte]

  • Los valores numbéricos correspuenden a dellos númberos griegos: la S que s'usa pa la digamma, Ч para koppa, y Ц para sampi. El sistema abandonar pa propósitos seculares en 1708, dempués d'un llargu periodu de transición que duró un sieglu aprosimao; sicasí, sigue siendo usáu pola Ilesia ortodoxa rusa.

Configuración del tecláu[editar | editar la fonte]

Nun tecláu d'ordenador pal idioma rusu, usando'l sistema operativu MS Windows los calteres tán dispuestos según indícase:

Tecláu pal alfabetu rusu

KB Russian.svg

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Azbuka - de les lletres del antiguu eslavu eclesiásticu az y buki
  2. Antes les lletres Е y Ё considerábense variantes de la mesma lletra

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]



Alfabeto ruso