Edición de «Europa»

{{Otrosusos}}
{{Rexón}}
'''Europa''' ye un [[continente]] allugáu nel [[hemisferiu Norte]]. Xeográficamente ye una de les mayores penínsules d'[[Eurasia]], la más occidental d'elles, magar que considérase, por razones culturales, que ye un continente estremáu d'[[Asia]]. Tien una estensión de 10.180.000 km²,un 2% de la superficie total de la [[Tierra]] y un 6,8% de la superficie total non sumerxida, con una población ([[2016]]) de 741 millones d'habitantes, el 11% del total mundial. Llenda al norte col [[Océanu Glacial Árticu|océano Glacial Árticu]], al oeste col [[océanu Atlánticu]], al este con Asia y al sur col [[mar Mediterraneu]]. De magar [[1850]] considérase que la so llende oriental, lo que la separta d'Asia, ye la llínia formada poles cordeleres de los [[Montes Urales|Urales]] y el [[Montes del Cáucasu|Cáucasu]], el [[ríu Ural]], los mares [[Mar Caspiu|Caspiu]] y [[Mar Negru|Negru]] y los [[estrechos turcos]]. Magar qu'el términu «continente» ye puramente xeográficu, la llende terrestre ente Europa y Asia ye arbritraria, y foi redefinida delles veces dende l'apaición del conceptu d'Europa como daqué estremáu d'Asia,, na [[Antigüedá clásica]]. Una división que señala les diferencies culturales, llingüístiques y étniques ente los dos llaos de la llende, diferencies, sicasí, que van apaeciendo como un ''continuum'' según viaxamos hacia l'este n'Eurasia y qu'en dengún casu reflexen realidaes completamente estremaes. La llende xeográfica convencional tampoco sigue les llendes de los estaos actuales; asina, neto [[Rusia]] que [[Turquía]] y [[Kazakstán|Kazajstán]] son estaos trescontinentales, y también, si aplicamos estrictamente'l carácter fronterizu de les montañes del Cáucasu, [[Xeorxa]] y [[Azerbaixán|Azerbaiyán]].

Políticamente Europa divídese n'alredor de 50 estaos soberanos; el mayor d'ellos y más pobláu ye Rusia, qu'ocupa'l 39% del so territoriu y abelluga'l 15% de la so población. El clima del continente vese influyenciáu enforma poles corrientes templaes del Atlánticu, que suavicen les temperatures ivernales ya estivales na mayoría del continente, inclusu a llatitúes nes qu'el clima, notros continentes como Asia y [[Norteamérica|América del Norte]], ye estremu. De resultes d'esta influyencia les variaciones térmiques estacionales son mayores nes fasteres del continente alloñaes de la costa que a la vera d'ella.

Europa, y especialmente la [[Antigua Grecia|Grecia]] clásica, foi el llugar de nacencia de la civilización occidental. La cayida del [[Imperiu romanu d'Occidente|Imperiu Romanu d'Occidente]] nel añu [[476]], y la sosiguiente [[Periodu de les grandes migraciones|Era de les Migraciones]], marcaron el final de la historia antigua y la llegada de la [[Edá Media]]. L'[[humanismu]] [[Renacimientu|renacentista]], la llegada de la nomada [[Era de los descubrimientos|Era de los Descubrimientos]], y el desarrollu del arte y la ciencia ficieron del continente un actor principal nos asuntos globales. Ente los sieglos [[Sieglu XVI|XVI]] y [[Sieglu XX|XX]] les potencies europees controlaron la mayoría del territoriu de los demás continentes. La [[Ilustración]], la [[Revolución Francesa|Revolución francesa]] y les [[guerres napoleóniques]] camudaron cultural, política y económicamente'l continente nel [[sieglu XVIII]] y la primer metá del [[Sieglu XIX|XIX]]. La [[Revolución industrial|Revolución Industrial]], qu'entamó en [[Reinu Xuníu|Gran Bretaña]] a finales del sieglu XVIII, provocó cambeos radicales nes estayes económica, cultural y social n'Europa occidental, y dempués nel mundo enteru. El principal teatro bélicu de les dos guerres mundiales foi Europa, lo que terminó provocando una decayencia de la posición dominante d'Europa occidental nos asuntos mundiales na segunda metá del sieglu XX, en favor d'[[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]] y la [[Xunión Soviética]]. Demientres la [[Guerra Fría]], Europa tuvo dividida en dos bloques, separtaos pola [[Cortina de Fierro]], una situación qu'acabó tres de les revoluciones de [[1989]] y la cayida del [[Muru de Berlín]].

En [[1949]] fundose'l [[Conseyu d'Europa]], a partir d'una idea, la de xunificar Europa p'algamar oxetivos comunes, espuesta por [[Winston Churchill]] nún discursu. La institución inclúi a tolos países europeos sacante [[Bielorrusia]], Kazajstán y la [[Ciudá del Vaticanu]]. L'interés posterior de dellos países n'algamar una integración mayor llevó a la formación de la [[Xunión Europea]], una entidá política a mediu camín ente una [[confederación]] y una [[federación]]. Nacida n'Europa occidental, estendiose al este tres de la cayida de la Xunión Soviética, incorporando a munchos de los países que formaran parte del [[Pactu de Varsovia]]. Munchos d'estos países comparten una moneda común, l'[[euru]], y parte d'ellos comparten un entornu, l'[[espaciu Schengen]], nel que nun hai controles migratorios nin fronteres interiores.

== Historia ==
{{AP|Historia d'Europa}}

La única especie humana autóctona foi l'[[Homo neanderthalensis]].

== Xeografía física ==
''Artículu principal: [[Xeografía física d'Europa]]''

'''Estensión:''' 10.530.750 km² (7% de les tierres emerxíes).

== Xeografía humana ==
{{AP|Xeografía humana d'Europa}}

La población ye de color blancu, estremándose ente dos grandes grupos subétnicos: los nórdicos cola piel blanca nidia y pelo roxo; y los mediterráneos que puen tener la piel blanca nidia hasta la piel morena prieta, pelo castaño prieto o negro. El pelo ye ondaláu nos dos grupos.

Ocupáronla íberos, celtes, xermanos, viquingos, llatinos, etruscos, helenos, eslavos etc... con orixe conocíu nel continente y con inmigraciones de: (árabes, xudíos, fenicios, asirios, xitanos, etc.).

=== Xeografía política ===
Los países europeos son los que vienen darréu:
{| border="0" cellpadding="2"
|
* [[Albania]]
* [[Alemaña]]
* [[Andorra]]
* [[Armenia]]
* [[Austria]]
* [[Azerbaixán]]
* [[Bélxica]]
* [[Bielorrusia]]
* [[Bosnia-Herzegovina]]
* [[Bulgaria]]
* [[República Checa]]
* [[Croacia]]
* [[Dinamarca]]
* [[Eslovaquia]]
* [[Eslovenia]]
* [[España]]
* [[Estonia]]
| width="10" | &nbsp;
| style="vertical-align: top;" |
* [[Finlandia]]
* [[Francia]]
* [[Grecia]]
* [[Hungría]]
* [[Irlanda]]
* [[Islandia]]
* [[Italia]]
* [[Letonia]]
* [[Liechtenstein]]
* [[Lituania]]
* [[Luxemburgu]]
* [[Macedonia]]
* [[Malta]]
* [[Moldavia]] 
* [[Montenegru]]
* [[Mónaco]]
| width="10" | &nbsp;
| style="vertical-align: top;" |
* [[Noruega]]
* [[Países Baxos]]
* [[Polonia]]
* [[Portugal]]
* [[Reinu Xuníu]]
* [[Rumanía]]
* [[Rusia]]
* [[San Marín]]
* [[Serbia]] 
* [[Suecia]]
* [[Suiza]]
* [[Turquía]]
* [[Ucraína]]
* [[Vaticanu]]
* [[Xeorxa]]
* [[Xipre]]
|}

== Idiomes ==
Del [[llatín]]: Les llingües romances como l'[[asturianu]], [[castellanu]], [[aragonés]], [[francés]], [[italianu]], [[rumanu]], [[portugués]], [[gallegu]], [[catalán]], [[occitanu]] etc., del xermanu ([[inglés]], [[holandés]], [[alemán]], [[frisón]], [[suecu]], [[danés]], [[noruegu]] etc.), del eslavu ([[búlgaru]] , [[rusu]], [[polacu]], [[checu]], [[bielorrusu]] etc.), del célticu ([[irlandés]], [[gaélicu escocés]] etc.) del helénicu (el [[griegu]]), del iliriu ([[albanu]]), llingües asiátiques ([[húngaru]], [[finlandés]], [[turcu]] etc.). L'[[euskera]] o [[vascu]] tien un orixe desconocíu.

== Relixón ==
La relixón mayoritaria d'Europa ye la [[cristianismu|cristiana]], siendo a grandes rasgos los xermanos protestantes, los llatinos católicos y los eslavos ortodoxos.

== Ver tamién ==
* [[Grecia antigua]]
* [[Roma (antigua)|Roma antigua]]
* [[Feudalismu]]
* [[Imperio Carolinxu]]
* [[Sacru Imperiu Romano-Xermánicu]]
* [[Renacimientu]]
* [[Ilustración]]

== Ver tamién ==
{{Commons|Europa|Europa}}
* [[Xunión Europea]]

{{europa}}

[[Categoría:Europa]]