Yernes y Tameza

Yernes y Tameza

Bandera de Yernes y Tameza Escudu de Yernes y Tameza
Mapa: Asturies
Nome en castellanu	Yernes y Tameza
Xentiliciu	Nun consta nengún.
Comunidá autónoma	Asturies
Estáu	España
Capital	Villabre
Coordenaes	n/d
Partíu xudicial	Grau
Parroquies	2
Población (2011)  -Habitantes  -Densidá  -% d'Asturies	Puestu: 78 178 habitantes 5,63 hab/km² 0,01 %
Superficie  -Total  -% d'Asturies	Puestu: 69 31,63 km² 0,29 %
Mayor altitú	Picu Cuesta (Sierra de la Llomba), 1.373 m
Códigu postal	33826
Alcalde	José Ramón Fernández Díaz (PP)

Yernes y Tameza ye un conceyu de la zona centru ocidental d'Asturies, allugáu ente les montañes na zona alta'l ríu Cubia. Llenda pel oeste, norte y noreste col conceyu de Grau, al sureste col de Proaza y al sur col de Teberga

Nos caberos años fegurara como'l conceyu con menos población d'Asturies, fasta que dempués de décades de pérdiga de población en 2007 se invirtió la tendencia demográfica pasando a algamar esi añu los 213 habitantes y cediendo l'últimu puestu na clasificación demográfica al conceyu de Pezós.

Anguañu, la población dixébrase en dos parroquies, esparciéndose en cinco noyoss rurales bien pequeños: Villabre, Fuxóu (Foxó) y Villuarrí, que pertenecen a Tameza; y Yernes y Vendiyés, que forman parte de la parroquia de Santa Cruz de Yernes.

Hestoria

Ayuntamientu de Yernes y Tameza

Nos primeros años del sieglu pasáu alcontrárense en Foxóu dellos cientos de monedes romanes que debieron ser ocultaes escontra la metá del sieglu IV dempués de Cristu. Hai nodicies de más afayos del mesmu tipu, pero mui poco precisos.

Yá na Edá Media, el rei Ordoño I cedió parte de Yernes a la illesia uvieína de San Salvador nel añu 857, que más sero percanciaría la totalidá del territoriu gracies a les donaciones de dellos ñobles. Nel añu 1174 Fernando II cedió los sos drechos so'l territoriu a la Illesia d'Uviéu, colo que convirtiose nún conceyu d'ubispalía, como atestigua nelo s escudu. En 1579, gracies a una bulda del Papa Gregorio XIII, Felipe II percancia que'l conceyu vuelva a tar baxo poder de la Corona.

Dos años más sero, los vecinos merquen el conceyu a la corona por 12.691.922 maravedíes, a pagar ente los 130 vecinos que lu habitaben. Nomose representante del rei a Xuan de Grixalba, que deseñó los primeros rexidores y-yos encamentó la xera de redautar les ordenances y lleis del conceyu. Estos cargos taben formaos por dos maxistraos, dos rexidores, un alcalde de Xermandía y un personeru pol estáu ñoble y un xuez, un rexidor y otro alcalde de Xermandía pol pueblu llano. Per últimu afitose la capital del conceyu en Villabre en 1584, calteniéndose asina fasta los nuesos díes.

Xeografía

Dende'l puntu de vista xeolóxicu, el suelu del conceyu pertenez na mayor parte del so tarrén, al devonianu y al carboníferu. Les fayes devonianes presenten un enclín rápido, presentándose xeneralmente cuatro tipos de piedres. Les arenisques, les cayueles, les caliares y las margoses. L'arenisca ta representao xeneralmente pola so forma bermeya y gris y pola cuarcita. La cayuela preséntase en forma arcillosa y menuda, y non como nel tarrén silurianu onde mui cenciellamente puede francese en fueyes regulares. Mecíu con estes fayes devonianes, adicamos manchones carboníferos siendo'l más importante'l de Maravio y Teberga, que ñaz nel sur de Tameza, enanta nos valles de Teberga, estrencha nel puertu Ventana y torna a premer en Turrebarriu y Xinestosa.

El relieve ensénanos les escures y rondes formes causaes poles roques silicies na sierra de Granda, so Villabre, y nos picos Güei Muertu y Lloural al noroeste. Magüer, la decoración camuda bastante nel sur onde aprucen masives acumulaciones de calizu que dan llugar a paisades cárstiques combinando grandes picos como'l Calduveiru (1357 m.), con depresiones y frayos de gran prefondidá. Tamién son carauterístiques de la zona les cuenyes, siendo les más conocíes les de Cuallagar.

Ye un conceyu domeñáu pol altor y les grandes pindidures. Más del 90 % del territoriu alcuéntrase ente los 400 y los 1200 metros. Y la metá del conceyu tien unes pindes de'nte un 21% y un 60% d'enclín.

Hidrografía

De la so rede hidrográfica, hai que decir que'l conceyu pertenez na so práutica totalidá a la cuenca del ríu Villabre, que ñaz na so parte meridional y treviesa'l conceyu en sen sur-norte, costituyendo un valle que s'estrencha siguiendo la direición del so cursu, llegando a desembocar al ríu Cubia nel conceyu vecín de Grau.

Clima

El clima ye Atlánticu, temperiao y abeyoso, siendo habituales les falopaes nes cumes pero tamién un rápido desxelu. L'estíu ye suchu gracies a la natura caliar del suelu y del célere drenax del augua.

Vexetación

La vexetación afáyase condicionao poles carauterístiques climátiques y topográfiques. Asina, nes partes más baxes podemos acolumbrar manches de carbayos y castañeos, mecíes con tierres cultivaes y aprofitaes pa paciones. Llama l'atención equí l'emplegu de sebes pa la dixebra de quintes y praos. Nes zones de calizu, sobremanera nos sos asentamientos más asoleyaos, aprucen amueses d'alceos, qu'aprofiten les condiciones de sequedá ya insolación. Les partes altes presenten una abondosidá de fayes, sobremanera nes zones sebreñes, pudiendo acolumbrar dalguna qu'otra mancha de xardones.

Parroquies

• Tameza
• Yernes

Demografía

Gráfica de población de Yernes y Tameza (Asturies)
Fonte: Institutu Nacional d'Estadística - Ellaboración gráfica por Uiquipedia

Hestóricamente, el conceyu de Yernes y Tameza pecuñarizose por ser ún de los menos habitaos de tola rexón asturiana, pasando de tener 842 habitantes a entamos del sieglu XX, a 190 anguañu que ponen en riesgu la propia esistencia del conceyu. Dende que na metada de 1930 el territoriu algama el so cuetu máximu de población con 892 presones, l'amiyu asocedíu foi enforma considerable, por mor de, sobremanera, les poques perspeutives que presentaba'l conceyu y que fexo que les presones más xóvenes s'atenllaren por salir haza'l centru de la rexón asina como al conceyu vecín Grau. Too esto fai qu'anguañu Yernes y Tameza tenga la so cadarma demográfica desgonciada dafechu, adicando que más del 70% de la población sobropasa los 45 años y qu'un 15% nun aporta a los 30, siendo bien pequeña la cantidá de xóvenes menores de 15 años de la zona, un 3% del total. Estos datos revelennos una población enforma avieyao.

Economía

Hestóricamente la ganadería foi l'actividad económica por escelencia del conceyu, debío a la gran cantidá de brañes naturales que foron usaes como paciones. La cabaña ganadera ye sobremanera vacuna, pero a diferencia de los conceyos vecinos, nun especializada en llieche, ensinón en carne, más que nada pola so adautación a les condiciones de monte. Tamién ye de mencionar el númberu de caballos que se ven peles sierres. Pudiendo alcontrar gran númberu d'asturcones en llibertá.

No tocante a l'agricultura, el conceyu pecuñarízase pol cultivu de pataques, hortalexes, maíz y forraxes, quedando esti llabor ca vegada más minimizao, al dir desaniciando paulatinamente les tierres de llabor. En total podemos dicir que l'acupación de la estaya primaria ye de 77,27% del total de la población activa, siendo'l motor prencipal de la economía.

Respeutu a la estaya secundaria, equí dase una de les mayores sospreses, al nun haber contabilizaos dengún trabayu referente al mesmu. La costruición xenera namái un 1,5% del total.

En cuantes a la estaya terciaria de los servicios cueye destacar la poca o dala influyencia qu'esti tien nel conceyu, básicamente pola absorción qu'exerce so elli la vecina comarca de Grau, acupando anguañu al 21,23% de los puestos de trabayu. Pero sicasí, la meyora de les comunicaciones abre la esperanza del conceyu con vistes a un aducimientu del turismu rural, onde se puede esfrutar d'una paisada ideal para perdese y descansar de tanto baturiciu urbán.

Emplegaos nes estremaes estayes económiques (añu 2006)

	Númberu de trabayadores	Tantu por cientu
TOTAL	40	100
Agricultura, ganadería y pesca	26	65,00
Industria	0	0,00
Costruición	1	2,50
Servicios	13	32,50
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2006, SADEI

Usos del suelu del conceyu (añu 2006)

Usu	Superficie (km²)
Tierres de llabrantíu	0,13
Eríes	9,68
Tarrén forestal	6,88
Otros usos (industrial, residencial, tierra ermo...)	14,94
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2006, SADEI

Característiques del sector primariu (añu 2007)

Ganaderíes de bovín	23
Cabeces de ganáu bovín	826
Cabeces de ganáu ovín	0
Cabeces de ganáu cabrín	57
Ganaderos con cuota llechera	0
Quilos de cuota llechera	0
Metros cúbicos de madera valtao	0
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2007, SADEI

Política

Nel conceyu de Yernes y Tameza el partíu que más tiempu gobernara fora Izquierda Xunida (ver llista d'alcaldes de Yernes y Tameza). L'alcalde d'anguañu, y de magar 1997, ye'l Popular, José Ramón Fernández. Dende 1987, motivao pol amiyu de población, esti conceyu tien un sistema de llistes abiertes.

	PP	IX-BA	PSOE	CDS	Otros	Total
1979	0	4	0	3	0	7
1983	2	5	0	-	0	7
1987	0	5	0	0	0	5
1991	0	4	1	0	0	5
1995	2	0	3	-	0	5
1999	4	0	0	-	1	5
2003	4	1	0	-	0	5
2007	4	1	0	-	0	5
2011	4	1	0	-	0	5

Arte

Nun podemos dicir que Yernes y Tameza poseya un gran padremuñu menumental, pero índa asina son de sorreyar dellos afayos hestóricos d'interés. Entellos, dellos túmbalos d'época prehestórica y qu'habíen una finalidá puramente funeraria, siendo d'importancia los alcontraos en Cuallagar y La Barrera. Otros afayos del mesmu tipu sofrieron una suerte distinta al ser destruyíos toos ellos por máquines.

Arriendes d'estos menumentos prehestóricos, allúguense delles capielles en zones estratéxiques, como les de Santiago y Santa Cristina, asina como los templos parroquiales de Santa María de Tameza, que sofriera numberoses restauraciones, calteniendo namái del so fustaxe anicial una ventana afayada al oeste del presbíteru, y el de Santa Cruz de Yernes, de tipoloxía popular y que consta de nave única, cabecera cuadrada y pórticu llateral, rematáu con una espadaña de triple arcu.

Dientro de la so arquitectura rural y popular, llocalizárense los nantes d'un torruxón prieto de la capital, asina como un antiguu palaciu perteneciente a la familia López del Vallado, qu'incluyía ente les sos pertenencies una capiella. Tamién destacaremos dientro de les construiciones rurales, a los corros, que son edificaciones circulares tapecíes con lliébanes que formen una falsa bóveda cónica.

Lo más destacable artísticamente del conceyu podemos dicir que ye la belleza natural de les sos paisades, tando la zona catalogada como espaciu protexíu nel plan de'ordenación de los recursos naturales del Principáu d'Asturies (PORNA).

Fiestes

Ente les sos fiestes tán:

Nel mes de xunu, la Romería d'Acibidiellu en Villabre y les de San Antonio en Yernes.

Nel mes d'agostu, ye la Feria de Cuallagar nel puertu.

Nel mes d'ochobre, son les d'El Rosariu, tanto en Yernes como en Villabre.

L'amiyu de población asocedío nel conceyu demientres estos caberos años, amenorga la cellebración de festexos nel suelu llocal, anque entá se siguen cellebrando delles nos que podemos esfrutar de les tradiciones antigües, asina como de la gastronomía de la zona, rico en berces, carnes y cocíos.

Ver tamién

• Llista d'alcaldes de Yernes y Tameza

Enllaces esternos

• Wikimedia Commons acueye conteníu multimedia sobro Yernes y Tameza.
• Aula Vital, La Collada del Puerto - Yernes, Aula d'Enerxíes Renovables en plena Natura
• Federación Asturiana de Conceyos
• Imáxenes d'Asturies: Semeyes de Yernes y Tameza