Rumanía

De Uiquipedia

România

Bandera de Rumanía Escudu de Rumanía
Lema nacional: Nun tien
Himnu nacional: Deşteaptă-te, Române!
Capital  • Población  • Coordenaes	Bucarest 2.354.510 (2002) 44° 25' N 26° 06'E
Principal ciudá	Bucarest
Idiomes oficiales	Rumanu
Forma de gobiernu Presidente Primer Ministru	República Traian Băsescu Călin Popescu-Tăriceanu
Independencia  • Declarada  • Reconocida	Guerra de la Independencia 10 de mayu de 1877 13 de xunetu de 1878
Superficie  • Total  • % agua Llendes Costes	Puestu 78u 238.391 km² 3,0% 2.508 km 225 km
Población  • Total  • Densidá	Puestu 47u 22.364.022 (2005 est.) 94 hab./km²
PIB  • Total (2004)  • PIB per cápita	Puestu 46u US$ 183.162 billones US$ 10,025 (65u)
Moneda	Leu (RON)
Xentiliciu	Rumanu, rumana
Fusu horariu  • en branu	CET (UTC+2) CEST (UTC+3)
Dominiu Internet	.ro
Códigu telefónicu	+40
Prefixu radiofónicu	YOA-YRZ
Códigu ISO	642 / ROU / RO
Miembru de: OTAN, ONU, OSCE

Carte de la Roumanie

Rumanía (en rumanu, România) ye un país nel sudeste d'Europa. Llenda con Ucrania y Moldavia nel noreste, Hungría y Serbia nel oeste y Bulgaria al sur. Rumanía tamién tien una pequeña franxa de costa nel Mar Negru. Rumanía ye miembru de la OTAN dende'l 29 de marzu de 2004, y de la Xunión Europea dende l'1 de xineru de 2007.

[editar] Etimoloxía

El nome de România provién del axetivu român, pallabra derivada del llatín romanus (romanu). El fechu de que los românii, esto ye, los rumanos se denomen emplegando una pallabra derivada de romanus (român/rumân) ye mencionao dende'l sieglu XVI per munchos autores, ente los que destaquen los humanistes italianos que viaxaren per Transilvania, Moldavia y Valaquia. El documentu más vieyu esistente, escritu en llingua rumana ye una carta de 1521 (conocida col nome de Scrisoarea lui Neacşu din Câmpulung) na que se da anuncia al alcalde de Braşov d'un ataque inminente pelos turcos otomanos. Esti documentu ye'l más vieyu nel qu’apaez el nome de Ţara Rumânească, ye dicir, la Valaquia.

Na Antigüedá, l'Imperiu Romanu yera denomáu frecuente como Romania en llatín. Dalgunos historiadores afirmen que l'Imperiu Bizantín medieval tendría de ser nomáu Romania, propuesta que por embargu nun ye aceptada. El nome de Romania úsase tamién pa designar el conxuntu de países europeos llatinos, ye dicir, nos que se falen llingües romániques.

Hasta'l sieglu XIX predominó pal espaciu ente'l Nistru y el Tisza el nome de Rumânia en llugar de România, asina como l'endónimu de rumâni de los habitantes. D’esti términu rumân formóse a finales del sieglu XVIII l'exónimu modernu pa denomar al país y a los sos habitantes na mayoría de llingües europees: Rumänen/Rumänien (alemán), Roumains/Roumanie (francés), Rumanians/Rumania (nome avieyáu n'inglés), Румуни~Rumuni/Румунија~Rumunija (serbiu), Rumanos/Rumania~Rumanía (español), etc. Nel pasáu, tolos rumanos yeren nomaos polos estranxeros como valacos (vlahi).

El términu rumân alquirió'l significáu de siervu nos sieglos XVI-XVIII, colo que foi perdiendo usu como xentiliciu y propició que s'estableciere'l términu român (y d'ésti, România) como únicu endónimu pa la población llatina d'esta parte de los Balcanes a partir de la segunda metada del XIX, cuando se forma l'actual estáu de Rumanía.

[editar] División alministrativa

Rumanía divídese en 41 distritos o provincies (judeţe), más el municipiu independiente de Bucarest. La división actual surde de la fecha nel periodu del réxime comunista, nel añu 1968, sofriendo dalgunes modificaciones n'años posteriores (por exemplu, el municipiu de Bucarest quedó integráu dientru'l distritu d'Ilfov, recuperando la so entidá autónoma depués de 1989). Cada judeţ ye alministráu por un Conseyu Provincial (Consiliu Judeţean) dirixíu por un prefectu (prefect), que ye'l representante del gobiernu rumanu a nivel provincial. Los 41 distritos rumanos son:

Nel nivel llocal, Rumanía divídese en 2686 comunes (comune) y 265 ciudaes y conceyos (oraşe şi municipii). Estes trés entidaes alministratives tienen el so propiu conseyu llocal (Consiliu Local), que ye dirixíu por un alcalde (primar) elexíu cada cuatro años.

Amás d'estes dos divisiones en provincies y conceyos, Rumanía estrémase n'ocho rexones de desarrollu (regiune de dezvoltare), dientro'l marcu de divisiones de la Xunión Europea, pero ensin capacidá alministrativa. Estes rexones de desarrollu úsense sobre manera pa la coordinación de los proyectos de desarrollu rexonal. Estes ocho entidaes son:

• Rexón Noreste/Regiunea Nord-Est (Iaşi, Botoşani, Neamţ, Suceava, Bacău, Vaslui).
• Rexón Oeste/Regiunea Vest (Arad, Caraş-Severin, Hunedoara, Timiş).
• Rexón Noroeste/Regiunea Nord-Vest (Bihor, Bistriţa-Năsăud, Cluj, Maramureş, Satu-Mare, Sălaj).
• Rexón Centru/Regiunea Centru (Alba, Sibiu, Mureş, Harghita, Covasna, Braşov).
• Rexón Sureste/Regiunea Sud-Est (Tulcea, Vrancea, Galaţi, Brăila, Buzău şi Constanţa).
• Rexón Sur/Regiunea Sud (Argeş, Dâmboviţa, Prahova, Ialomiţa, Călăraşi, Giurgiu, Teleorman).
• Rexón Bucarest-Ilfov/Regiunea Bucureşti-Ilfov (Bucarest y Ilfov).
• Rexón Suroeste/Regiunea Sud-Vest (Mehedinţi, Gorj, Vâlcea, Olt, Dolj).

Ensin nengún status nin alministrativu nin xurídicu, Rumanía divídese asina mesmu en diferentes rexones históriques. Les cinco principales, qu'apaecen representaes nel escudu nacional rumanu, son: Valaquia (Ţara Românească, tamién Valahia), Moldavia (Moldova), Transilvania (Transilvania o Ardeal), Banatu (Banat) y Dobroxa (Dobrogea). Valaquia suel dixebrase en Oltenia (zona occidental) y Muntenia (zona central y oriental). La zona más en norte de Moldavia ye la Bucovina. En Transilvania, la zona occidental ye la Crişana, y la noroccidental ye'l Maramureş.

Mapa alministrativu de Rumanía; n'azul, los distritos que pertenecen a Valaquia, en bermeyu, a Moldavia, en mariellu, a Dobroxa, y en verde a Transilvania y Banatu

	Países de la Xunión Europea
Alemaña | Austria | Bélxica | Bulgaria | Chequia | Chipre | Dinamarca | Eslovaquia | Eslovenia | España | Estonia | Finlandia | Francia | Grecia | Hungría | Irlanda | Italia | Letonia | Lituania | Luxemburgu | Malta | Holanda | Polonia | Portugal | Reinu Xuníu | Rumanía | Suecia
Rexón ultraperiférica de la Xunión Europea: Azores | Canaries | Guadalupe | Guayana Francesa | Madeira | Martinica | La Reunión

Esti artículu ye un entamu, enantándolu, aidarás a meyorar la Uiquipedia