Nacionalismu asturianu
De Uiquipedia
El nacionalismu asturianu ta inxertáu nun movimientu nomáu "asturianismu políticu", nel que tamién ta´l "rexonalismu asturianu", que ye un movimientu políticu y social encadarmáu que considera qu'Asturies merez un mayor autogobiernu o que ye una nación y reclama los drechos que tien como tal como'l drechu d'autodetermín sigún los nacionalistes. La defensa de la cultura asturiana, sobremanera la llingua ye ún de los sos enfotos.
Enantes de la transición hebo partíos e ideoloxíes que foron asturianistes, o teníen vezos de tal comu los carlistes (con personaxes comu Xuan María Acebal, Vázquez de Mella,...), federalistes (Canga Argüelles, Pin de Pría,...), rexonalistes (Pachín de Melás,...). La Xunta Rexonalista Asturiana sedría´l primeru, anque nun tuvo dempués nenguna continuidá política. El resurdimientu del asturianimu na Transición tien los sos entamos nel colectivu Conceyu Bable, y col primer partíu políticu nacionaliegu de la hestoria que foi'l Conceyu Nacionalista Astur en 1977.
N'Asturies, magar que nun ye un fenómenu tan rescampláu como nos casos del Nacionalismu catalán o'l vascu, el nacionalismu dexóse notar na política asturiana, anque más a un nivel de movimientu social que d'elementu con una ñidia representación institucional.
Pesia esti menor arraigoñamientu del nacionalismu, Asturies tien vivíes delles etapes de soberanía política, cola dómina del Reinu d'Asturies ente los años 718 y 925, la declaración de soberanía de la Xunta Xeneral de 1808, y el Conseyu Soberanu d'Asturies y Llión de 1937.
Tabla de conteníos |
[editar] Historia
[editar] Aniciu del asturianismu
Depués de sieglos d'ermu cultural y d'aislamientu empecipió a desendolcase un movimientu intelectual asturianu. Fundóse la Universidá d'Uviéu y apaeció, yá nel sieglu XVII el primer autor conocíu n'asturianu de la Edá Moderna, Antón de Marirreguera, quien ganara'l primer premiu Xusta Lliteraria compitiendo con obres en castellán y en llatín. Poco tiempu depués asoleyaríase tamién el llibru Antigüedades y cosas memorables del Principado de Asturias un intentu del Padre Luis Alfonso del Carvallo de continuar l'estilu marcáu poles cróniques medievales de la corte asturiana. Nesta dómina l'asturianismu y la ilustración diben xuntos, poro, estos primeros pasos del asturianismu modernu foron daos polos homes ilustraos.
L´Asturianismu políticu atopa´l so entamu hestóricu col xixonés Xovellanos. Esti personaxe de la nuesa cultura amás de falar de la xunidá de la llingua asturiana ("la lengua de los vaqueiros es enteramente la misma que la de todo el pueblo de Asturias: las mismas palabras, la misma sintaxis y mecanismo del dialecto general del país"), tien nos sos testos abondos vezos del so asturianimu comu na so defensa de la Xunta Xeneral cuandu la so supresión pol Marqués de la Romana. Llegó denunciar nunes cartes qu´esti fechu diba escontra la Constitución Héstorica Asturiana, esto quier dicir que Xovellanos consideraba Asturies comu pueblu estremau del restu, comu Nación, pero baxu´l dominiu la Monarquía Española:
"Mas si por el contrario, viese que a Vuestra Majestad no mueven sus clamores, y que desestima la pronta reparacion de sus agravios, nosotros no responderemos de las consecuencias. Sabemos los derechos que da al Principado su antigua constitución; sabemos que tiene el de no obedecer y reclamar toda providencia que fuese contraria a ella, y de resistirlas hasta donde permitan su fidelidad y respeto; y no ver algún peligro en excitar esta lucha entre la autoridad soberana y los derechos de un pueblo respetable, entre la fuerza armada de la una y el amor a la libertad del otro." (Recursos contra el Marqués de la Romana, Memoria en defensa de la Junta Central)
L´Asturianismu que sigui ye un asturianismu ya non hestoricista, sinon más bien difícil d´encuadrar cola figura Caveda y Nava.
Dempués sedríen asturianistes los carlistes comu Xuan María Acebal, Vázquez de Mella,etc., rexonalistes comu Pachín de Melás y federalistes comu Canga Argüelles, Pepín de Pría. Fundaríase la Xunta Rexonalista Asturiana en 1916, y la Liga Pro Asturias.
L´asturianismu d´anguaño ye perdíficil de nomar, dellos falen de rexonalismu y otros de nacionalismu.
[editar] Hestoria xeneral del Nacionalismu Asturianu
El nacionalismu asturianu xurde nel periodu políticu conocíu comu la Transición y podría datase la so nacencia tres la espublización a entamos de 1977 del "Cartafueyu so'l Rexonalismu" col que l'importante colectivu asturianista Conceyu Bable daba'l saltu oficial al nacionalismu. Foi daquella cuando dellos militantes mozos de Conceyu bable formarán el CNA. El Conceyu Nacionalista Astur, fundáu en 1977 y en 1979 conseguirá la llegalización convirtiéndose oficialmente nel primer partíu nacionaliegu asturianu. El CNA, como se comentare, foi fundáu por dellos militantes mozos de Conceyu Bable y preséntase como un colectivu políticu de militancia única, onde hai delles tendencies (marxistes, marxistes-lleninistes, trosquistes, y llibertarios) xuníes nuna ideoloxía básica de nacionalismu revolucionariu.
A entamos de los 80 cola desapaición del CNA pocu dempués de que foren deteníos dellos de los sos militantes intentaron formar una organización armada en collaboración con ETA. En 1980 dempues de delles aiciones, ente elles el famosu atracu al Banco Herrero, foi capturáu l'etarra José Ignacio Aramayo, que darréu delata a la organización asturiana polo que son deteníos 4 militantes del CNA.
Nos 1980, coincidiendo nel contestu de la promulgación del Estatutu d'Autonomía p'Asturies, xurden dellos partíos. En 1982 L'Ensame Nacionalista Astur (ENA) que recoyía la llinia d'izquierda radical del CNA, en 1985 el Partíu Asturianista que sedría "asturianista, interclásista y de progresu" sigún los sos Estatutos, y en 1986 apaecería la Xunta Nacionalista Asturiana (XNA) de calter izquierdista más moderáu que la ENA. L´Ensame Nacionalista Astur y la Xunta Nacionalista Asturiana converxerán en 1988 conformando la Unidá Nacionalista Asturiana. La orientación d'UNA haza una coalición ellectoral col Partíu Asturianista fexo dixebra interna n'UNA de la que sedríen espulsaos los miembros de la Xunta Nacional de la corriente crítica del que saldrá Andecha Astur en 1990. Tamién taba´l Conceyu Independiente d´Asturies. Nos años 80 tamién entamaríen apaecer dellos colleutivos nacionaliegos nel planu social como la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana (1984), la Lliga Celta en 1981 o'l Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes de 1986.
Nes ellecciones del 25 de mayu 1991 la Coalición Asturiana algama un diputáu na Xunta Xeneral na persona de Xuan Xosé Sánchez Vicente y seis conceyales en cinco conceyos distintos. Ye la primer vegada dende la restauración de la democracia na qu'un miembru d'un partíu nacionaliegu consigue un puestu na Xunta. La UNA desapaecería mizcu dempués de presentase comu Coalición Asturiana col PAS y algamar nes elleiciones de 1991 un diputáu. Dellos falen que la UNA disolveráse pidiendo-y a Sanchez Vicente la devolución del acta de diputáu y denunciando l'apropiamientu de la coalición, na que diba de numberu 2 José Suárez "Felechosa", conceyal d'Ayer y llíder de la Unidá Nacionalista Asturiana.
Nes elleiciones de 1995 el Partíu Asturianista (PAS) dirá en solitariu a les elleiciones calteniendo'l diputáu, repitiendo Xuan Xosé Sánchez Vicente, onde amás nes municipales llograríase l'alcaldía de Nava; pero estos resultaos nun caltendríanse ya nes elleiciones de 1999. Nel añu 2000 Andecha Astur algama una sentencia hestórica del Tribunal Constitucional tres ser denegaes les sos candidatures en Llingua Asturiana a les elleiciones estatales pasaes de 1996 gracies a la Llei d'Usu y Promoción del asturianu/bable de 1998 fecha dos años enantes. La sentencia permitía a les organizaciones polítiques presentar les candidatures n'asturianu, drechu que se-y negare nes elleiciones xenerales de 1996 polo que nun participó n'elles. Nes elleiciones autonómiques de 2003, Bloque por Asturies presentóse en coalición con Izquierda Xunida, llogrando fomar parte del gobiernu xunta la FSA-PSOE. Nel 2004 Andecha Astur preséntase a les elleiciones al Parllamentu Européu dientru de la coalición Europa de los Pueblos, onde participaben nacionalistes vascos, catalanes, aragoneses y andaluces y qu'algamó un representante.
Pa les ellecciones autonómiques de 2007 el Partíu Asturianista (PAS) presentose aconceyáu col partíu rexonalista Unión Renovadora Asturiana (URAS) na coalición Unión Asturianista. Amás nos primeros meses de 2007, Izquierda Asturiana (IAS), xunto a Los Verdes-Grupu Verde, tamién anuncien un alcuerdu pa les elleiciones municipales y autonómiques de mayu d'esi añu, baxo'l nome d'UNIDÁ. Nengún partíu nacionaligu algamó xunteru dalgún.
Pa les ellecciones xenerales de 2008 presentóse Andecha Astur y Unidá (el Partíu Asturianista non, pidiendo-y a los sos votantes el votu nulu o en blancu). Andecha Astur baxó a 1299 (0,18%) nestes de los 1.942 (0,28%) de 2004, y Unidá algamó 848 votos (0,12%), xubió 17 votos de los 831 en 2004 siendo Izquierda Asturiana).
[editar] Hestoria elleutoral del Nacionalismu Asturianu
[editar] a la Xunta Xeneral
2007
| Partíu | Votos | % | xunteros |
| Partíu Asturianista
(na coalición Unión Asturianista nel 2007) |
13.255 | 2,3 | |
| IAS
(na coalición Unidá nel 2007) |
3.848 | 0,7 | |
| Andecha Astur | 2.727 | 0,5 |
2003
| Partíu | Votos | % | xunteros |
| Partíu Asturianista | 11.376 | 1,84 | |
| Andecha Astur | 3.821 | 0,62 | |
| IAS | nun presentose | nun presentose | nun presentose |
1999
| Partíu | Votos | % | xunteros |
| Partíu Asturianista | 15.998 | 2,58 | |
| Andecha Astur | 2.206 | 0,36 | |
| IAS
(na coalición Bloque de la Izquierda Asturiana) |
1.366 | 0,22 |
1995
| Partíu | Votos | % | xunteros |
| Partíu Asturianista | 20.669 | 3,19 | 1 |
| Liga Asturiana | 1.959 | 0,30 | |
| Andecha Astur | 1.948 | 0,30 |
1991
| Partíu | Votos | % | xunteros |
| Partíu Asturianista
y Unidá Nacionalista Asturiana (na coalición Coalición Asturiana) |
14.569 | 2,74 | 1 |
| Conceyu Independiente d´Asturies | 1.938 | 0,36 | |
| Andecha Astur | 1.137 | 0,21 |
1987
| Partíu | Votos | % | xunteros |
| Partíu Asturianista | 7.302 | 1,28 | |
| Ensame Nacionalista Astur | 2.800 | 0,49 |
1983
| Partíu | Votos | % | xunteros |
| Ensame Nacionalista Astur | 2.505 | 0,44 |
http://www.constitucion.rediris.es/observaut/Indice.html
[editar] Dellos aspeutos
[editar] Progresista dende la Transición
Dende un entamu les organizaciones abiertamente nacionaliegues n'Asturies foron progresistes. El primer partíu políticu nacionaligu foi'l Conceyu Nacionalista Astur (CNA) en 1976. Tres la so desapaición coyerá'l testigu del nacionalismu otra fuercia nidiamente d'izquierdes l'Ensame Nacionalista Astur (ENA) en 1982, la tamién izquierdista Xunta Nacionalista Asturiana (la ENA y la XNA conformarán en 1988 la organización Unidá Nacionalista Asturiana), y el Partíu Asturianista (PAS) que sedría "asturianista, interclasista y de progresu" sigún los sos Estatutos. Andecha Astur sedría "socialista" y ñacería en 1990 de los espulsaos de la UNA, y otres organizaciones posteriores nidiamente nacionaliegues tamién sedríen progresistes (comu IAS.
El rexonalismu asturianu vien tando representáu nos caberos años por fuercies mayoritariamente de centru-drecha comu la Unión Renovadora Asturiana y Convergencia Democrática Asturiana (esti últimu nun tien nenguna representatividá) por anque tamién ye cierto que na transición hebio proyectos d'izquierdes como'l PSPA Partíu Socialista Popular d'Asturies de 1977 y que poco dempués d'algamar un 7,9% de votu finaría inxertándose nel PSOE o Unidá Rexonalista nes elleiciones de 1977 y que se disolvería poco dempués. El rexonalismu de fines de sieglu XIX y entamos del sieglu XX sedría mayoritariamente conservador.
[editar] La cuestión de la Llingua Asturiana
La defensa de la Llingua Asturiana y la llucha pola so oficializadá ye una revindicaición historica del nacionalismu asturianu que la tien como elementu cimeru de la identidá nacional asturiana.
L'asturianu o bable carez d'oficialidá n'Asturies, anque l'Estatutu d'Autonomía y reconoz una especial proteición, nin siquiera ésta se cumple y tolos años faense manifestaciones y conciertos al favor de la oficialidá del asturianu. Los nacionaliegos tán ente los sos más férreos defensores, si bien nun son dafechu los únicos.
Demientres el franquismu, y al aviesu que n'otres comunidaes como Cataluña o'l País Vascu, onde'l catalán y l'euskera foron reprimíos, lo que prevocó un rescample del sentimientu nacional, n'Asturies la llingua llariega foi ridiculizada, lo que tuvo como consecuencia que la población tendiese a escaecela y dexar d'utilizala, al considerase socialmente "poco cultu" a quien falare n'asturianu. Güei s'estima que lo falen 550.000 persones n'Asturies, onde 100.000 tienenlo como primer llingua y 450.000 como segunda.
[editar] Escontra'l "cuadonguismu"
Una de les carauterístiques del nacionalismu asturianu ye la oposición al usu que'l nacionalismu español fai de la figura de Pelayu y la denomada Reconquista y la Batalla de Cuadonga como aniciu d'España poro refuga la idega de Asturies como cuna d'España que caltién el nacionalismu español. El denomáu "cuandonguismu", como Pelayo Rojo indica nun artículu entituláu Por un nuéu nacionalismu asturianu: [1]
El cuadonguismu ye una ideoloxía especialmente desafortunada que fiere, a un tiempu, abondes sensibilidaes. Primero, sirve pa tapecer la boca al nacionalismu asturianu. Al identificar la nación asturiana con una especie d'"España primordial", embrionaria, con un depósitu d'esencies hispanes, se torga toa vindicación nacionaliega que ponga l'acentu nes estremancies llingüístiques, étniques, o en xeneral, nacionales, de los asturianos colos hispanos. [...] Per otru llau, ye una ideoloxía mui estrechamente venceyada col tradicionalismu más ranciu, y lo qu'esti lleva consigo, la monarquía (don Pelayu, primer rei d'Asturies, elexíu polos astures rebeldes al Islam, sedría'l primer rei d'España) y l'imperialismu de signu católicu d'orixe visigóticu (el reinu asturiano foi'l xerme d'una reconquista imperial de la España perdida a manes de los musulmanos). El cuadonguismu, poro, entraña la permala asociación de les idegues del monarquismu y de tradición católica, belixerante conl infiel. —Pelayo Rojo, Por un nuéu nacionalismu asturianu
[editar] Vindicación de la cultura atlántica
Asturies, alcuéntrase xeográficamente nel denomáu Arcu Atlánticu poro ye una fastera de influyencies culturales celtes, y presenta pa los nacionaliegos asturianos estremancies significatives con otres fasteres del Estáu español más influyíes por una cultua mediterránea. Carlos X. Blanco opinó sobro ello nun artículu entituláu Asturies nun ye España: [2]
Nel primer nacionalismu asturianu hai un fuerte celtismu y qu'inda güei impregna'l movimientu.
[editar] Partíos políticos nacionaliegos
- Bloque por Asturies (BA)
- Partíu Asturianista (PAS)
- Andecha Astur (AA)
- Izquierda Asturiana (IAS), inxertu n'Unidá.
[editar] Coaliciones
- Unidá (coalición de los partíos IAS, Andecha Nacionaliega y Asturianistes)
- Unión Asturianista (coalición de PAS y URAS)
[editar] Mocedaes nacionalistes
- Darréu (Andecha Astur)
- EMIR (Unidá)
- Xuventú Asturianista (PAS)
[editar] Sindicatos asturianistes
- Frenti Estudiantil (Estudiantes)
[editar] Notes
- ↑ Por un nuevo nacionalismo asturiano, de Pelayo Rojo.
- ↑ Asturias no es España, de Carlos X. Blanco.
[editar] Biografía
- Historia del nacionalismu asturianu, Inaciu Iglesias, (2004). ISB:84-95640-83-X
- Asturianismu políticu (1790 - 1936), Pablo San Martín
