Metafonía

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar

La metafonía ye un fenómenu llingüísticu que consiste nel pieslle de les vocales tóniques por aciu del influxu fonéticu de la vocal que va a lo cabero la pallabra.

El fenómenu dase con puxu n'asturianu na faza celtral-sur y na contorna del cabu Peñes en vocal cabera -u, inda que nun ye exclusivu d'esta llingüa.

desemeyaos resultaos na metafonía ante velar -u


  • fenómenu metafónicu ante vocal cabera -u:
- e > i: perru > pirru
- o > u: gochu > guchu

Cola vocal tónica a xébrense dos resultaos desemeyaos dependiendo de la faza:

- a > e: platu > pletu
- a > o: platu > plotu

La metafonía ante -u dáse tamién nos diptongos lo que pudiere ser ñiciu de que'l fenómenu produxérese llueu de diptongar ĕ y ŏ llatines, siendo darréu dello un fenómenu romance dafechu.

- ua > ue: guapu > güepu / guopu
- ue > ui: puertu > puirtu
- ie > ii: castiellu > castiilu > castillu


  • fenómenu metafónicu ante vocal cabera –i :

Dióse tamien n’asturianu el fenómenu metafónicu ante -ī cabera, conseñáu nun namás en pallabres aisllaes de la llingüa, sinón tamién na toponimia, lo que llevó a Arias a camentar qu’esta metafonía ante –i tuvo abondo más espardío que los exemplos de güey nos pudieren dexar ver. El pieslle prodúzse en un primer o segundu grau ante –i etimolóxica, inda que tamién danse exemplos de metafonía analóxica ente -e etimolóxica.

- ŏ > ō > ū: Piniŏlī (Piñueli, Casu) > Piniōlī (Piñole, Villaviciosa) > Piniūlī (Piñule, Llieres) / Iŏvīs (Sueve/Xueve) > Iōvīs (Xove, Xixón) / cŏmī (cuemi tu) > cōmī (comi tu) > cūmī (cume tu).


- ŭ > ū: fŭgi > fūgi (fuxi tu, non foxi tu)


  • La nomada segunda metafonía:

En dellos conceyos del centru-sur, onde se conseña ainda'l fenómenu metafonéticu debíu a -u cabera, hay nicios qu’obligaben a almitir la existencia d’una segunda metafonía. Asina:

- guapu > güepu (Llangréu) > güipu (Ayer)
- prau > preu > príu
- esbardu (xral.) > esberdiu (Llangréu) > esbirdiu (Ayer)
- escolanciu (xral.) > esculenciu (Llangréu) > esculinciu (Ayer)
- guañu (xral.) > güeñu (Llangréu) > güiñu (Ayer)


Referencies[editar | editar la fonte]

-"Metafonía por -i" X. Ll. García Árias. Lletres Asturianes nº 4. Ed. ALLA 1982.
-"Nueos datos d’evolución fónica” X. Ll. García Árias. Lletres Asturianes nº 46. Ed. ALLA 1992.
-"Aspeutos evolutivos del vocalismu nel dominiu ástur" X. Ll. García Árias. Lletres Asturianes nº 82. Ed. ALLA 2002.