Machu Picchu

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar
Vista d'una llama frente a Machu Picchu

Machu Picchu o Machu Pikchu (quechua machu, vieyu, y pikchu cume", esto ye, "cume vieya")[1] ye'l nome qu'anguaño se-y da a una antigua llaqta (ciudá) inca de piedra construyida pente medies del sieglu XV nel promontoriu de roques que xunta los montes Machu Picchu y Huayna Picchu na fastera oriental de los Andes Centrales, al sur de Perú. El so nome orixinal foi Picchu o Pichu.[2]

Según documentos de la metá'l sieglu XVI,[3] Machu Picchu podría tener sío una de les residencies de Pachacútec o Inca Yupanqui (el mayor emperador de los inques, 1438-1470). Sicasí, delles de les meyoers construcciones y l'evidente calter ceremonial de la principal vía d'acceso a la llaqta amosaríen qu'esta foi emplegada como santuariu relixosu..[4] Dambos emplegos: el de palaciu y santuariu nun tuvieron por qué ser incompatibles. Dellos espertos paez que descartaren, per contra, un calter militar. [5]

Machu Picchu considérase al empar una obra mayestra de l'arquiteutura y la inxeniería.[6] Les sos particulares carauterístiques arquiteútóniques y paisaxístiques y el daqué de misteriu que lu arrodia, convirtiéronlu nún de los destinos turísticos más populares de la planeta.[7] Machu Picchu ta na Llista del Patrimoniu de la humanidá de la UNESCO dende 1983 como parte d'un conxuntu cultural y ecolóxicu conocíu embaxo'l nome de Santuariu Hestóricu de Machu Picchu.

Fastera xeográfica[editar | editar la fonte]

Ubicación de Machu Picchu documentada pola Axencia d'Intelixencia Estadouxunidense, CIA.
Asitiamientu de les ruines de Machu Picchu nel Cañón del Urubamba. Nótese la curva que describe'l ríu alredor de los montes Machu y Hyayna Picchu.
Vista de norte a sur, dende la cume del cuetu Huayna Picchu. El zigzag a la esquierda ye la carretera d'accesu a les ruines, que sal de la estación de tren "Puente Ruinas", nel fondu del Valle. No alto, travesando la lladera del cuetu Machu Picchu, pue vese l'últimu tramu del Camín Inca.

Asitiamientu[editar | editar la fonte]

Atópase a 13º 9' 47" llatitú sur y 72º 32' 44" llonxitú oeste. Fai parte del distritu del mesmu nome, na provincia de Urubamba, na Rexón Cusco, en Perú. La ciudá importante más averada ye Cusco, anguañu capital rexonal y antigua capital de los inques, a 130 qm d'ellí.

Los montes Machu Picchu y Huayna Picchu faen parte d'una formación orográfica a la que se conoz como "Batolito de Vilcabamba" na Cordalera Central de los Andes peruanos. Atópense na vega esquierda del denomáu Cañón del Urubamba, conocíu antañu como Quebrada de Picchu.[8] Al pie los cerros y práuticamente arrodiándolos corre'l ríu Vilcanota-Urubamba. Les ruines inques atópense a mediu camíen ente les cumes d'entrambos montes, a 450 m. d'altor perriba'l nivel del valle y a 2438 metros sobre'l nivel de la mar. La superficie edificada ye d'alredor de 530 metros de llargo y 200 d'anchor contando con 172 edificios nel aria urbana.

Les ruines tán dientro d'un territoriu dllamáu Santuariu Hestóricu de Machu Picchu que s'estiende per una superficie de 32.592 hectaries, (80,535 acres o 325.92 qm²) de la cuenca'l ríu Vilcanota-Urubamba (el Willka mayu o "ríu sagráu" de los inquas). El Santuariu Hestórico protexe delles especies biolóxiques a piques d'estinguise y dellos establecimientos inques de los que Machu Picchu considérase'l principal.

Xeitu d'acceder[editar | editar la fonte]

La zona arqueolóxica en sí namái que ye accesible, bien dende los caminos inques qu'aporten fasta ella, bien emplegando la carretera Hiram Bingham (que xube la cuesta'l cuetu Machu Picchu dende la estación de tren de Puente Ruinas, asitiada no fondero'l cañón). Nenguna de les dos formes quíta-y al visitante'l preciu d'ingresu a les ruines.[9]

La carretera, per contra, nun ta integrada a la rede nacional de carreteres de Perú. Ñaz nel pueblu d'Aguas Calientes al qu'al empar namái que se pue acceder per ferrrocarril (unes 3 hores dende Cusco)[10] o helicópteru (30 minutos dende Cusco). L'ausencia d'una carretera direuta al santuariu de Machu Picchu ye intencionada y fai por controlar el fluyir de visitantes a la zona, que por mor del so calter de reserva nacional, ye persensible a les aglomeraciones. Ello, sicasí, nun impidió l'espoxigue desordenáu (criticáu poles autoridaes culturales) d'Aguas Calientes que vive pl turismu, aú hai hoteles y restoranes de munches categoríes.

Pa llegar a Machu Picchu pel Camún Inca principal ha caleyase per 3 díes. Ye preciso garrar el tren fasta'l qm 82 de la vía Cusco - Aguas Calientes dende onde sal el percorríu a pie.[11]

Dellos visitantes garren un autobús llocal dende Cusco fasta Ollantaytambo (vía Urubamba) y d'ehí garren un tresporte fasta'l qm 82. N'aportando ellí, percuerren les víes del tren fasta facer los 32 qm qu'hai fasta Aguas Calientes.

Clima[editar | editar la fonte]

El tiempu ye caldiu y llentu pel día y frescu peles nueches. La temperatura va de los 12 a los 24 graos centígraos. La zona ye polo xeneral lluviosa (unos 1.955 mm añales), perespecialmente de payares a marzu. Les lluvies, que son bayuroses, altérnense rápido con momentos d'un rellumu solar perintensu.[12]

Hestoria[editar | editar la fonte]

La quebrada de Picchu, asitiada a mediu camín ente los Andes y l'amazonia foi una rexón colonizada por poblaciones serranes, que veníen de les rexones de Vlcabamba y del Valle Sagrado, en Cusco, y non selvátiques, a la gueta d'una espansión de les sos llendes agraries. Les evidencies arqueolóxiques amuesen que l'agricutlura prauticábase na rexón dende polo menos el 760 e.C.[13] Una esplosión demográfica dase dende'l Períodu Horizonte Mediu, dende l'añu 900 de la nuesa dómina, per grupos nun documentaos hestóricamente pero que pudieron tar venceyaos a la etnia Tampu del Urubamba. Creese qu'estos pueblos foron a facer parte de la federación Ayarmaca, rivales de los primeros inques del Cusco.[14] Nesa dómina espándese muncho l'aria agrícola "construyida" (andenes). Sicasí, l'asitiamientu específicu de la ciudá nun tien güelgues qu'amuesen edificaciones primero del sieglu XV.[15]

Dómina inca (1438-1534)[editar | editar la fonte]

Pachacútec según la crónica de Martín de Murúa (1615).

Alredor de 1440 na so campaña haza Vilcabamba Pachacútec conquistó la quebrada de Picchu,[16] primer emperador inca (1438-1470). L'asitiamientu de Machu Picchu hebo d'impresionar al rei poles sos carauterístiques propies dientro la xeografía sagradaa cusqueña.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Teofilo Laime Acopa, Diccionario Bilingüe, Iskay simipi yuyay k'ancha, Quechua – Castellano, Castellano – Quechua: machu - adj. y s. m. Viejo. Hombre de mucha edad (Úsase también para animales). - machu - s. m. Anciano. Viejo. pikchu - s. Pirámide. Sólido puntiagudo de varias caras. || Cono. Ch'utu. machu pikchu - s. La gran ciudadela pétrea que fue quizá uno de los más grandes monumentos religiosos del incanato, entre el valle del Cusco y la selva virgen (JAL). || Monumento arqueológico situado en el departamento actual del Cusco, junto al río Urubamba, en una cumbre casi inaccesible (JL).
  2. Glave y Remy, 1983: 247
  3. Un documentu xudicial de 1568 desenteráu por Glave y Remy (1983) y ampliáu por Rowe (1990) fai refrencia al calter priváu de dellos centros poblaos de la rexón de "Picchu" en tiempos incas, que incluyía a Machu Picchu. La propiedaápersonal yera una potestá propia de los gobernantes incas y un tema que trabayó fondamente María Rostworowski (1993 : 105 - 146). Sobre el calter "priváu" de Machu Picchu hai consensu (Rowe, Burger, Lumbreras, Wright, Valencia, Rostworowski, Reinhard), inda que Kauffmann ñégalo (Kauffman 2006: 62)
  4. Alfredo Valencia en Burger et. al. 2006 : 81
  5. Nada nun amuesa l'usu militar: L'aria agrícola y l'orixe de les fontes d'agua de machu Picchu tán nos estramuros de la ciudá, poro, Machu Picchu nun diba aguantar un asediu llargu; la muralla nun ye mui alta y el "fosu" en realidá ye un sumideru (Wright y Valencia, en http://www.waterhistory.org/histories/machupicchu/ inda que Buse suxiriera yá la tema (1962). Los enemigos más averaos a los inques na dómina de Pachacutec taben nel valle del Apurímac (Rowe 1990, 142 ; Rostworowski 2004, 53) separtáu de machu Picchu pela rexón de Vilcabamba. Establecimientos inques con usu militar arqueolóxicamente conocíos na rexón (como Marcaypiri, Salapunko y Huilca Raccay, esploraos pol Proyeutu Cusichaca (Kendall 1987 : 98) dixébrense na so natura y construcción con Machu Picchu. Del tipu de restos humanos atopaos nes tumbes de Machu Picchu Lumbreras sostién: "too amuesa que'l poblamientu nun incluyía guerreros" Machu Picchu nueva (http://www.machupicchu.perucultural.org.pe/actividades.htm). Kauffman coincide indicando que "nun pue dicise que yera una fortaleza. Y nel casu de ser asina ¿escontra quién?" (Kauffmann 2006: 62)
  6. El 20 de setiembre de 2006 y nel marcu de la XXX Convención Panamericana d'Inxenieros declaróse a Machu Picchu Monumentu Hestórico de la Inxeniería Civil
  7. Otros datos sobre la so popularidá: En 2006 en el Reinu Xuníu los lleutores británicos de Wanderlust escoyeron Machu Picchu como la primer maravía del mundiu. (http://www.etravelblackboard.com/index.asp?id=43564&nav=21) (www.thisistravel.co.uk/ ... in_article_id=45530). Esi mesmu añu una encuesta de la NHK sobre los destinos más queríos pente los xaponeses de los llugares Padrimoniu Mundial dexó a Machu Picchu nel primer llugar(http://www.nhk.or.jp/sekaiisan/ranking/index0722.html). La revista Travel at Home (EEXX) inclui un "tour" a Machu Picchu como ún de los meyores pa viaxar solo nel mundiu: (www.rpp.com.pe/portada/nacional/47114_1.php)
  8. Glave y Remy 1983 : 4
  9. A entamos del 2007 cóbrense US# 20.00 pa visitantes estranxeros, US$ 10 pa peruanos. Hai descuentos pa estudiantes
  10. Machu Picchu: Ruta en bus, Aguas Calientes - Machu Picchu
  11. Machu Picchu: Tresporte turísticu, Ruta Caminos del Inca
  12. Enjoy Machu Picchu, Machu Picchu: Clima
  13. Kendall, 1994: 102
  14. Kendall, 1994: 103
  15. Valencia y Gibaja, 1992: 319
  16. Según Rowe eso infierse de les cróniques del sieglu XVI de martín de Murúa y de Miguel Cabello Valboa (Rowe 1990: 143)

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]